Ոգեկոչելով Մեծերը. Ռու­բէն Յով­սէփ­եան

0

Ռու­բէն Յով­սէփ­եան

Ար­ձա­կա­գիր: Ծնած է 1939 Մա­յիս 5-ին` Երե­ւան: Աւար­տած է Երե­ւա­նի Պե­տա­կան Հա­մալ­սա­րա­նի Երկ­րա­բա­նա­կան ճիւ­ղը:  1965-ին ան­ցած է խմ­բագ­րա­կան աշ­խա­տան­քի: 1965-1966-ին բաժ­նի վա­րիչ եղած է «Աւան­գարդ» թեր­թի, իսկ 1970-1974-ին` «Սո­վե­տա­կան Գրա­կա­նու­թիւն» ամ­սագ­րի խմ­բագ­րու­թեան մէջ: 1975-1976-ին կ՛աշ­խա­տի որ­պէս Հայ­կա­կան Հե­ռուս­տա­տե­սու­թեան եւ Ռատ­իո­յի երի­տա­սար­դա­կան հա­ղոր­դում­նե­րու բաժ­նի գլ­խա­ւոր խմ­բա­գիր, իր գոր­ծե­րէն մաս մը թարգ­ման­ուած է ռու­սե­րէ­նի: Իր սե­նարի­ո­նե­րով ստեղծ­ուած են «Հն­ձան», «Ամե­նա­տաք Եր­կի­րը», «Բա­րու­թեան Ջր­վէժ» ֆիլ­մե­րը: Հա­յե­րէ­նի թարգ­մա­նած է Գարս­իա Մար­կէ­սի «Հա­րիւր Տար­ուայ Մէ­նու­թիւն» վէ­պը:

Գոր­ծե­րը եւ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րը.- «Որո­նում­ներ», «Եր­կու Վի­պակ», «Ամե­նա­տաք Եր­կի­րը», «Կա­րու­սէ­լի Կա­նաչ Ձին», «Հրա­շա­լի Օր», «Ճա­յե­րը»:

1990-ին ան­դա­մագր­ուած է Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թեան:

Նոյն թուա­կա­նին ընտր­ուած է ՀՅԴ Հա­յաս­տա­նի կեդ­րո­նա­կան կո­մի­տէի ան­դամ, եղած է ԿԿի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը (1990-1992):

1992-ին, ՀՅԴ 25-րդ Ընդ­հա­նուր ժո­ղո­վին կող­մէ ընտր­ուած է եւ մին­չեւ 1995  եղած է ՀՅԴ Բիւ­րո­յի ան­դամ:

1998-2006-ին եղած է Հա­մազ­գա­յի­նի Կեդր. Վար­չու­թեան ան­դամ:

2000-2007-ին եղած է ՀՀ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի 2-րդ եւ 3-րդ գու­մար­ման պատ­գա­մա­ւոր: Որ­պէս պատ­գա­մա­ւոր մաս  կազ­մած է ԱԺ ՀՅԴ խմ­բակ­ցու­թեան:

2007-2011-ին եղած է ՀՅԴ Բիւ­րո­յի «Դրօ­շակ» պաշ­տօ­նա­թեր­թի աւագ խմ­բա­գի­րը:

Մա­հա­ցած է  27 Հոկ­տեմ­բե­րի 2016-ին, Երե­ւան:

 

 

ՆՌ­ՆԵՐ

Պապս երա­նու­թեան մէջ էր. ծե­րու­թեան թո­շակն աչ­քը ճպ­պաց­նե­լու նման ծախ­սել էր շու­կա­յում` մի քի­լօ թու­թուն էր գնել, մի ձեռք ներք­նա­շոր, մո­թալ պա­նիր, հաց, օղի էր խմել, եւ հի­մա այդ օղին նրան օրօ­րում էր: Ճռճ­ռան թախ­տին նս­տած` նա ծոյլ-ծոյլ քան­դում էր շալ­վա­րի կո­ճակ­նե­րը, կօ­շիկ­նե­րի ամ­րա­կա­պե­րը եւ քթի տակ դնդ­նում էր մի երգ, որը ոչ տխուր էր, ոչ էլ ու­րախ: Դա ե՛ւ տխուր, ե՛ւ ու­րախ երգ էր` խնամ­քով պահ­ուած մի յուշ կին­տո­յա­կան Թիֆ­լի­սից, որ­տեղ պապս ծախ­սել էր ջա­հե­լու­թիւնը ճիշդ այն­պէս, ինչ­պէս, ահա, ծե­րու­թեան թո­շակն էր ծախ­սել մեր կի­սա­քա­ղա­քի շու­կա­յում:

– Մի՛ եր­գիր, պապ,- ճչա­ցի ես:

– Ի­նչո՞ւ, ա՛յ շան ծիծ կե­րած:

– Մի՛ եր­գիր,- ասա­ցի,- լացս գա­լիս է:

Լացս գա­լիս էր ոչ այն պատ­ճա­ռով, որ եր­գը լա­ցաց­նող էր. չէ, դա ո՛չ տխուր, ո՛չ էլ ու­րախ, դա ե՛ւ տխուր, ե՛ւ ու­րախ սո­վո­րա­կան մի երգ էր, որ կին­տօ­նե­րը եր­գում էին խն­ձոր ծա­խե­լիս` «դու­լի եաբ­լո­կի, դու­լի եաբ­լո­կի…»: Լացս գա­լիս էր, որով­հե­տեւ պապս, հօրս հայ­րը, որի մի­ակ թո­ռը ես էի, որի ասե­լով մեր օճա­խի մի­ակ յոյ­սը ես էի, ծե­րու­թեան թո­շա­կը մին­չեւ վեր­ջին կո­պէ­կը ծախ­սել էր` առանց ինձ յի­շե­լու: Միայն խմած օղու փո­ղե­րով նա կա­րող էր տուն բե­րել հինգ-վեց հատ մեծ նուռ, եւ այդ­քա­նը բա­ւա­կան կը լի­նէր, որ հի­մա լացս չգար:

Գի­տէ՞ք, ես հեք­ի­աթ­ներ եմ հնա­րում, այ­սինքն` ո՛չ թէ հնա­րում, այլ պատ­մում եմ: Ես չեմ էլ պատ­մում` տես­նում եմ հնա­րածս, պատ­մածս հեք­ի­աթ­նե­րը, եւ այդ հեք­ի­աթ­նե­րում միշտ էլ նուռ է լի­նում: Նու­ռը միայն միրգ չէ: Նու­ռը հեք­ի­աթ է, նռան բազ­մա­նիստ հա­տիկ­նե­րը, այդ պսպ­ղուն կար­միր հա­տիկ­նե­րը ադա­մանդ­ներ են, յա­կինթ, իսկ ադա­մանդ ու յա­կինթ որ­տե՞ղ է հան­դի­պում: Հեք­ի­ա­թո՛ւմ:

Ար­դէն քա­նի օր է` ես մտ­նում եմ մր­գե­րի խա­նութ ու նա­յում եմ նռ­նե­րի կոյ­տին: Ես մտո­վի կճը­պում եմ բո­լոր այդ նռ­նե­րը եւ հա­տիկ­նե­րից ապա­րան­ջան եմ սար­քում, ման­եակ…

Այ­սօր վա­ճա­ռո­ղը, երե­ւի ախոր­ժակ գրգ­ռե­լու հա­մար, մի մեծ նուռ էր կտ­րել, եւ հիւ­թը, ար­եան նման հիւ­թը կաթկ­թել էր վա­ճա­ռա­սե­ղա­նին: Այդ կար­միր կա­թիլ­ներն այն­պէ՜ս էին փայլփ­լում, այն­պէ՜ս էին կան­չում, որ ես չդի­մա­ցայ. մատս գող­տուկ մօ­տեց­րի, որ յե­տոյ բե­րանս տա­նեմ, բայց կա­թիլ­նե­րը սա­ռել էին, սա­ռոյց էին դար­ձել:

– Լացդ գա­լի՞ս է, լա՛ց եղիր,- ասաց պապս,- երբ մար­դու լա­ցը գա­լիս է` պի­տի լա­ցի, եթէ ու­տել է ու­զում` պի­տի ու­տի, եթէ խմել է ու­զում` պի­տի խմի…

Հի­մա նա մերկ էր եւ փոր­ձում էր հագ­նել նոր վար­տիքն ու շա­պի­կը, որ թու­թու­նի, մո­թալ պան­րի, հա­ցի հետ բե­րել էր շու­կա­յից: Ես սար­սա­փով մտա­ծե­ցի որ վար­տիքն ու շա­պի­կը երե­ւի ու­րի­շինն են, որը հի­մա չկա՜յ, մե­ռե՜լ է, չկա՜յ, թէ ին­չո՞ւ պի­տի վա­ճա­ռէ­ին շու­կա­յում: Ես մտա­ծե­ցի որ այդ մե­ռա­ծը այս գի­շեր կամ վա­ղը երե­ւա­լու է պա­պիս աչ­քին եւ պա­հան­ջե­լու է իր սպի­տա­կե­ղէ­նը: Ի՞նչ պա­տաս­խան պի­տի տայ: Եւ ես խըղ­ճա­ցի պա­պիս: Ես նե­րե­ցի պա­պիս, բայց, մի­եւ­նոյննէ, լացս գա­լիս էր: Որով­հե­տեւ յան­կարծ միտքս եկան իմ ապ­րած բո­լոր տխ­րու­թիւն­նե­րը: Յի­շե­ցի մօրս, որը յան­կարծ ան­հե­տա­ցաւ: Յի­շե­ցի նրա ան­հե­տաց­ման երե­կոն, երբ տա­նը միայն ես ու հայրս էինք: Իրար հետ չէ­ինք խօ­սում, իրար չէ­ինք նա­յում: Ես շա­քար էի գցել բա­ժա­կիս մէջ եւ փոք­րիկ գդա­լով խառ­նում էի թէ­յը: Ես եր­կար էի խառ­նում. գդա­լը զարկ­ւում էր բա­ժա­կի պա­տե­րին… Հայրս սպա­սում էր որ վեր­ջաց­նեմ խաղս. նրան էր պէտք խառ­նել թէ­յը: Շա­քարն ար­դէն հալ­ուել-լուծ­ուել էր, բայց ես խառ­նում էի: Ես զնգզն­գաց­նում էի բա­ժա­կը: Ես երգ էի լսում:

Եւ հայրս ստիպ­ուած ասաց.

– Գդա­լը չե՞ս տայ:

– Չէ՛:

– Լա՛ւ,- ասաց հայրս ու թէ­յը խմեց առանց խառ­նե­լու:

Ես նա­յե­ցի նրա դէմ­քին. չգի­տեմ ինչ տե­սայ, բայց յի­շում եմ որ լաց եղայ:

– Մարդ ծտի պէս պի­տի ապ­րի,- ասաց պապս,- ու­տել ես ու­զում` կեր, խմել ես ու­զում` խմիր, եր­գել ես ու­զում` եր­գիր…

Դուռն առանց թա­կո­ցի բաց­ուեց, եւ ներս մտաւ թեւ­քե­րը քշ­տած որ­բե­ւայ­րի Վար­թէն` մեր հա­րե­ւա­նու­հին: Նրա­նից գո­լոր­շի էր պոկ­ւում եւ օճա­ռի հոտ էր գա­լիս, ու ես գլ­խի ըն­կայ որ պի­տի լո­ղա­նամ:

– Դէ շո՛ւտ, դէ շո՛ւտ,- ասաց Վար­թէն,- ջու­րը սառ­չում է, տա­րին վեր­ջա­նում է: Կեղ­տոտ մարմ­նով Նոր Տա­րին չեն սկ­սի, բա­լա՛: Ամ­բողջ տա­րին կեղ­տոտ կը մնաս: Դէ շո՛ւտ, դէ շո՛ւտ:

Նա ինքն էլ հա­նեց շո­րերս. գր­կեց ինձ ու տա­րաւ գցեց տաշ­տա­կը: Չոր-չոր մատ­նե­րով տրո­րում էր թե­ւերս, թի­կունքս, վիզս` ինձ թւում էր թէ պլո­կում է կա­շիս. գլ­խիս եռաց­րած ջուր էր լց­նում, ու ես, իբր ցա­ւից, իբր ջրի տա­քու­թիւ­նից, լաց էի լի­նում:

– Մօրդ աչ­քե՛րը խա­ւա­րեն, բա­լա՛,- անի­ծում էր Վար­թէն ու պլո­կում էր կա­շիս,- մօրդ ոտ­քե՛րը կոտր­ուեն, բա­լա՛,- անի­ծուէր Վար­թէն ու խա­շում էր գլուխս:

Իսկ ես ար­դէն չո­րա­ցած, հագն­ուած, մա­քուր, տա­քուկ նս­տած էի տա­նը, վա­ռա­րա­նի կող­քին երբ մի կուշտ լաց եղած-հանգս­տա­ցած նա­յում էի վա­ռա­րա­նի դռ­նա­կից շան լեզ­ուի նման դուրս թռ­չող բո­ցին, տե­սայ մի հեք­ի­աթ, որ դեռ եր­բեք չէի տե­սել:

Գնաց­քը կանգ­նեց մեր կա­յա­րա­նում, եւ այդ կա­նաչ գնաց­քից ցած իջաւ Ձմեռ Պա­պին: Նրա ձեռ­քին ո՛չ պարկ կար եւ ո՛չ էլ տոպ­րակ: Այդ­պէս դա­տար­կա­ձեռն նա մօ­տե­ցաւ ինձ ու շո­յեց գլուխս: Յե­տոյ գր­պա­նից մի նուռ հա­նեց, յե­տոյ երկ­րոր­դը, եր­րոր­դը, չոր­րոր­դը, յե­տոյ կա­յա­րա­նի զան­գը խփե­ցին, եւ Ձմեռ Պա­պին էլի գլուխս շո­յեց ու վա­զեց հա­սաւ շար­ժուող գնաց­քին:

Այն­քա՛ն պարզ տե­սայ այս հեք­ի­ա­թը, որ վեր­ջում զար­մա­ցայ, երբ նռ­ներն ան­հե­տա­ցան: Եօթ ան­գամ տե­սայ նոյն հեք­ի­ա­թը, ես դեռ էլի՛ կը տես­նէի, եթէ չգար հայրս: Հօրս ձեռ­քին ո՛չ պարկ կար եւ ո՛չ էլ տոպ­րակ: Այդ­պէս դա­տար­կա­ձեռն նա մօ­տե­ցաւ ինձ ու շո­յեց գլուխս: Շունչս պա­հած ես սպա­սում էի շա­րու­նա­կու­թեա­նը, սպա­սում էի հեք­ի­ա­թի շա­րու­նա­կու­թեա­նը: Հայրս գր­պան­նե­րից ոչինչ չհա­նեց: Ո՛չ նուռ, ո՛չ խն­ձոր, ո՛չ կոն­ֆետ, ոչի՛նչ:

Ու ես մտա­ծե­ցի, թէ այս աշ­խար­հում ո՛չ ոք, ո՛չ ոք չի ու­զում հեք­ի­ա­թը իրա­կա­նու­թիւն դարձը­նել: Ախր ի՜նչ մի դժ­ուար բան էր գր­պա­նից չորս նուռ հա­նե­լը…

– Ես գնում եմ կա­յա­րան,- ասա­ցի` հագ­նե­լով վե­րար­կուս:

– Այս ուշ ժա­մի՞ն,- հարց­րեց հայրս:

– Հա՛, այս ուշ ժա­մին:

– Լա՛ւ,- ասաց հայրս,- գնա՛:

Ես էլի յի­շե­ցի գդա­լի պատ­մու­թիւնը. ին­չո՞ւ չի կոպ­տում այս մար­դը, ին­չո՞ւ չի բղա­ւում վրաս, ին­չո՞ւ չի ար­գե­լում: Եթէ կոպ­տէր, եթէ բղա­ւէր, եթէ ար­գե­լէր, ես կ՛ասէի` գնում եմ, հե­ռա­նում եմ, որով­հե­տեւ… կոպ­տում, չի բղա­ւում, չի ար­գիլում. նա ասում է` «Լա՛ւ», ու ես աւե­լի եմ տխ­րում:

Հայրս էլ դուրս եկաւ: Մեզ վրայ մր­սած մի շուն է ոռ­նում, բայց մենք ու­շադ­րու­թիւն չենք դարձ­նում: Մեզ վրայ ձիւն է թափ­ւում, բայց մենք ու­շադ­րու­թիւն չենք դարձ­նում: Մենք գնում ենք կա­յա­րան, որ­տեղ շու­տով կանգ կ՛առ­նի գի­շեր­ուայ գնաց­քը: Ես մտ­քումս օգ­նու­թեան եմ կան­չում հնա­րածս, տե­սածս հեք­ի­աթ­նե­րի բո­լոր կա­խարդ­նե­րին. մի՜ ան­գամ, խնդ­րում եմ, մի՜ ան­գամ հեք­ի­ա­թը իրա­կա­նու­թիւն դարձ­րէք: Ես ձե­զա­նից խնդ­րում եմ որ այ­սօր, հէնց այս գի­շեր­ուայ գնաց­քից ցած իջ­նի Ձմեռ պապին եւ ինձ նուի­րի չորս նուռ: Չորս նո՜ւռ: Չորս նո՜ւռ:

Մենք անց­նում էինք մր­գե­րի խա­նու­թի մօ­տով, եւ ես չկա­րո­ղա­ցայ ան­տար­բեր մնալ: Նըռ­նե­րի կոյ­տը կի­սով չափ պա­կա­սել էր: Ես թեւ­քովս սր­բե­ցի ցու­ցա­փեղ­կի ապա­կին, որ լաւ տես­նեմ, բայց ապա­կին քրտ­նել էր ներ­սից:

– Նու­ռը թթ­ուաշ է, չէ՞, հայ­րիկ,- հարց­րե­ցի ես:

– Թթ­ուաշ է:

– Ատամ­ներս մր­սում են նուռ ու­տե­լուց,- ասա­ցի ես եւ մտ­քումս էլի՛ խնդ­րում էի կա­խարդ­նե­րին. մի՜ ան­գամ, գո­նէ մի՜ ան­գամ թող հեք­ի­ա­թը հեք­ի­աթ չլի­նի:

Կա­ռա­մա­տոյ­ցում կար­միր գլ­խար­կով կա­յա­րա­նա­պետն էր կանգ­նած եւ մի քա­նի եր­կա­թու­ղա­յին: Կա­յա­րա­նա­պե­տի լապ­տե­րի­կի լոյ­սը սառ­չում էր օդում, եւ այդ լոյ­սի մէջ ձեան փա­թիլ­ներն աւե­լի շատ էին ու աւե­լի մեծ ու աւե­լի թա­փան­ցիկ: Յե­տոյ լապ­տե­րի­կի լոյ­սը աղօ­տա­ցաւ, որով­հե­տեւ մօ­տե­նում էր գնաց­քը` հրէ­շի աչ­քե­րի նման լու­սար­ձակ­նե­րով:Վա­կոն­նե­րի լու­սա­մուտ­նե­րին կպած մո­մա­գոյն դէմ­քեր ան­ցան մեր կող­քով, լու­սամ­փոփ­ներ, վա­րա­գոյր­ներ, ածու­խի, մա­զու­թի, իւ­ղի հոտ ան­ցաւ մեր կող­քով, յե­տոյ գնաց­քը կանգ առաւ:

Գնաց­քից ցած իջաւ մէ­կը, բայց դա Ձմեռ Պա­պին չէր, եւ, ինչ­քան գըլ­խի ըն­կայ, այդ մէ­կը մատ էր թափ տա­լիս կա­յա­րա­նա­պե­տի վրայ:

Մօ­տե­ցանք: Մար­դը բղա­ւում էր:

– Մաք­րե՛լ, իս­կոյն մաք­րե՛լ:

– Լսում եմ,- գլուխ էր տա­լիս կա­յա­րա­նա­պե­տը:

– Հեր­թա­պա­հու­թի՛ւն հաս­տա­տել, սա ի՞նչ բար­բա­րո­սու­թիւն է…

– Լսում եմ,- գլուխ էր տա­լիս կա­յա­րա­նա­պե­տը հե­ռա­ցող գնաց­քին:

Ես տուն դար­ձայ մե­նակ, որով­հե­տեւ հայրս յանձն առաւ մաք­րել ձիւնը եւ մաք­րել մին­չեւ առա­ւօտ, մաք­րել քա­նի դեռ ձիւն է գա­լիս:

– Կը վար­ձատ­րենք,- խոս­տա­ցաւ կա­յա­րա­նա­պե­տը:

Երբ տուն հա­սայ, պապս չէր սպա­սել Նոր Տա­րուն, քնել էր: Ես էլ մտայ ան­կո­ղին եւ որո­շե­ցի այ­լեւս եր­բեք, եր­բեք հեք­ի­աթ­ներ չհ­նա­րել, չտես­նել: Եւ կար­ծեմ առա­ջին ան­գամ առանց հեք­ի­աթ տես­նե­լու քնե­ցի:

Իսկ առա­ւօտ­եան բար­ձիս տակ չորս նուռ գտայ:

Իսկ առա­ւօտ­եան պապս վա­ռա­րա­նի վրայ աղիւս էր տա­քաց­նում, որ դնի եր­կու վեր­մա­կով փա­թաթ­ուած, դո­ղա­ցող հօրս ոտ­քե­րի տակ:

Ու ես մտա­ծե­ցի որ այս աշ­խար­հում ամէ­նի՜ց, ամէ­նի՜ց դժ­ուար բա­նը հեք­ի­ա­թը իրա­կա­նու­թիւն դարձ­նելն է…:

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.