Ամէն ան­գամ որ Զա­տի­կը մօ­տե­նայ` մեր բնա­կա­րան­նե­րը կը սկսինք յար­դա­րել հաւ­կի­թի ու ճու­տի­կի զար­դան­կար­նե­րով: Ասոնք Զատկ­ուան խորհր­դա­նիշ­ներն են:

Ճուտ կամ ճու­տիկ: Այ­սինքն` հա­ւուն ձա­գը: Հաւ­կի­թէն նոր դուրս ելած ձա­գու­կը:

Մա­նուկ­նե­րը խե՜նթ կ՛ըլ­լան իրա­կան ճու­տիկ­նե­րը դի­տե­լով, անոնց­մով խա­ղա­լով: Անոնց դեփ-դե­ղին փե­տուր­նե­րը, ման­րիկ կտու­ցը, պճ­լիկ աչուկ­նե­րը, անոնց ճիւ-ճիւը այն­քա՜ն քաղցր է բո­լոր երե­խա­նե­րուն հա­մար:

Բայց «ճուտ»ը միայն հա­ւուն ձա­գին տր­ուած անուն չէ: Ու­րիշ թըռչ­նազ­գի­նե­րու ձա­գերն ալ ճուտ կը կո­չենք: Օրի­նակ, արծիւին ձա­գը կամ ագ­ռա­ւին ձա­գը: Նշա­նա­ւոր առած մըն ալ կայ, որ կ՛ըսէ.«Ագ­ռա­ւին հարց տուին թէ ո՛րն է թռ­չուն­նե­րուն մէջ ամէ­նէն գե­ղե­ցի­կը. պա­տաս­խա­նեց` ՛՛իմ ճու­տը՛՛»…:

Ու­րիշ խո­րի­մաստ առած մըն ալ կայ, որ կ՛ըսէ.«Ողջ մնա­ցող ճու­տիկ­նե­րը աշ­նան կը համ­րեն»…, այ­սինքն` գոր­ծի մը օգու­տը կամ վնա­սը հե­տա­գա­յի՛ն է որ երե­ւան կ՛ել­լէ, ար­դիւն­քը վե՛րջն է որ կը պարզ­ուի:

«Ճուտ» բա­ռին կեդ­րո­նի տա­ռը` «ու»ն, վեր­ցու­ցէ՛ք ու զայն փո­խա­րի­նե­ցէ՛ք այլ ձայ­նա­ւո­րով մը` «ի»ով: Կը ստա­նաք նոր բառ մը` ՃԻՏ:

«Ճիտ»ը բա­ւա­կան գոր­ծա­ծա­կան բառ մըն է տա­կա­ւին: Կը նշա­նա­կէ վիզ, պա­րա­նոց: Կ՛ըսենք` «Հա­ւուն ճի­տը փր­ցուց», այ­սինքն գլ­խա­տեց:

Կայ «Ճի­տը ծուռ» ասաց­ուած­քը, որով կ՛ու­զենք մատ­նան­շել մէկը, որ ան­նե­ցուկ է, չու­նի պաշտ­պան:

«Որ­բին ճի­տը միշտ ծուռ կ՛ըլ­լայ» կ՛ըսէ­ին մեր մե­ծե­րը: Եւ իրա­պէս, իրենց գլ­խուն վե­րեւ ծնող­քի մը գուր­գու­րոտ հո­վա­նին չու­նե­ցող ան­բախտ երե­խա­նե­րուն վի­զը ծուռ կ՛ըլ­լայ…:

Բայց ես, ամէն ան­գամ որ սա «ճիտ» բա­ռը կար­դամ կամ լսեմ, կը մտա­բե­րեմ մեր նա­հա­տակ գրող­նե­րէն Գրի­գոր Զոհ­րա­պը, որուն նշա­նա­ւոր նո­րա­վէ­պե­րէն մին կը կոչ­ուի «Ճի­տին պարտ­քը»:

Վս­տահ եմ որ դո՛ւք ալ յի­շե­ցիք այդ յու­զիչ պատմ­ուած­քը: Այս­տեղ, Զոհ­րապ կը նկա­րագ­րէ նիւ­թա­կան խեղ­դող նե­ղու­թիւն­նե­րու մատնուած մար­դու մը առօր­եան: Եր­կու պա­տա­նի աղ­ջիկ­նե­րու տէր այս թշ­ուառ հայ­րը չի յա­ջո­ղիր իր հա­նա­պա­զօր­եայ հա­ցը տուն բե­րել, գո­հաց­նել իր զա­ւակ­նե­րը, նոր զգեստ կամ գլ­խարկ գնել անոնց, որով­հե­տեւ դրամ չու­նի, բա­ւա­րար դրամ չի կր­նար շա­հիլ: Իր ձեռ­քի կաշիէ պա­յու­սա­կը չի կր­նար լեց­նել տու­նին անհ­րա­ժեշտ պէտ­քե­րով, ու­տե­լի­քով: Խո­րա­պէս կը տա­ռա­պի իր վի­ճա­կին հա­մար: Ու օր մըն ալ, քա­րեր կը լեց­նէ իր­մէ ան­բա­ժան այդ պա­յու­սա­կին մէջ, զայն կ՛ամ­րաց­նէ իր վի­զին ու ինք­զինք վար կը նե­տէ Պոլ­սոյ կա­մուր­ջէն` դէ­պի ծով…:

Խեղճ մար­դը անձ­նաս­պան կ՛ըլ­լայ, որով­հե­տեւ չէր կր­ցած հա­տու­ցա­նել իր «ճի­տին պարտ­քը»,- հօ՜ր մը ճի­տին պարտ­քը…:

Ճուտն ու ճի­տը գիտ­ցանք (կամ գի­տէ­ինք ար­դէն): Իսկ ի՞նչ կը նշա­նա­կէ սա «ճետ»ը: Իրա­պէս ան­ծա­նօթ բառ մըն է ասի­կա լայն բազ­մու­թիւն­նե­րու հա­մար:

Բա­ռա­րա­նը կ՛ըսէ մե­զի, որ «ճետ» կը նշա­նա­կէ սե­րունդ, զարմ, նա­եւ` արու զա­ւակ (եւ ար­դէն արու զա­ւա­կը սերն­դա­փո­խու­թիւն կը խորհր­դան­շէ):

«Ճետ» բա­ռը առան­ձինն չի գոր­ծած­ուիր: Բայց այս ար­մա­տէն շին­ուած ու­նինք «ան­ճի­տել» (նախ­նա­կան ձե­ւը` «ան­ճե­տել») բա­յը, որ կը նշա­նա­կէ ան­ճետ ընել, ան­զա­ւակ թո­ղուլ, սե­րուն­դը փճաց­նել: Այս բա­ռին յա­ճախ կը հան­դի­պինք Մեծ Եղեռ­նի վե­րա­բե­րող յու­շագ­րու­թիւն­նե­րու մէջ.- «Թուր­քե­րը փոր­ձե­ցին ան­ճի­տել հայ ազ­գը», կամ` «Հա­զա­րա­ւոր ըն­տա­նիք­ներ ան­ճիտ­ուե­ցան, որով­հե­տեւ կորսն­ցու­ցին իրենց ան­դամ­նե­րուն մեծ մա­սը»:

Կը հա­ւա­տամ որ լեզ­ուի մը բա­ռե­րը, մար­դոց նման, շունչ ու հո­գի ու­նին: Այդ բա­ռե­րը եթէ չգոր­ծած­ուին ու դա­տա­պարտ­ուին մնալ բա­ռա­րան­նե­րու մէջ, այն ատեն…կ՛ան­ճիտ­ուին:

Լեւոն Շառոյեան

Share.

Leave A Reply