24 Ապ­րիլ 1915-էն ետք, 6 Մա­յիս 1916-ին  ամօ­թի երկ­րորդ խա­րա­նը կը կն­քուէր Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան ճակ­տին, երբ  6 Մա­յի­սին օս­ման­ցի նոյն այ­լա­մերժ դա­հիճ­նե­րու մէկ ներ­կա­յա­ցու­ցի­չին` Ճե­մալ փա­շա­յին հրա­մա­նով  կա­խա­ղան կը բարձ­րա­նա­յին Պէյ­րու­թի եւ Դա­մաս­կո­սի կեդ­րո­նա­կան հրա­պա­րակ­նե­րուն վրայ արաբ ժո­ղո­վուր­դի ամէ­նէն ըն­տիր զա­ւակ­նե­րը ու սպան­նու­թեան կ՛են­թարկ­ուէ­ին առանց կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին խտ­րու­թեան:

Սուր­իոյ եւ Լի­բա­նա­նի ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն կող­մէ արիւ­նար­բու կոչ­ուած թուրք դա­հիճն ու իր գոր­ծա­կա­լնե­րը, կր­կին դա­ժա­նա­գոյն սպան­դի դի­մե­լով, կը ջա­նա­յին այս ան­գամ արաբ ժո­ղո­վուր­դի ան­կա­խու­թեան տեն­չը խոր­տա­կել: 400 տա­րի արա­բա­կան եր­կիր­նե­րը խա­ւա­րի մէջ պա­հե­լով, արաբ ժո­ղո­վուր­դին ազ­գա­յին ինք­նու­թիւնն ու մշա­կոյ­թը քայ­քա­յե­լով չէ­ին բա­ւա­րար­ուած անոնք եւ վեր­ջին արար­քով մը կը փոր­ձէ­ին խոր­տա­կել ան­խոր­տա­կե­լին` անոր ազա­տու­թեան ոգին:

Այս էր երի­տա­սարդ թուր­քե­րուն վա­րած քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը` ազ­գա­յին ոգի ու գի­տակ­ցու­թիւն ու­նե­ցող ժո­ղո­վուրդ­նե­րը կո­տո­րել, սպան­նել, խլել անոնց իրա­ւուն­քը, մահ­ուան ու սար­սա­փի տե­սա­րան­նե­րով ընկ­ճել անոնց դի­մադ­րո­ղա­կան ոգին` ստ­րուկ­նե­րու­վե­րա­ծե­լով զա­նոնք:

6 Մա­յիս 1916-ին իր գա­գաթ­նա­կէ­տին հա­սաւ արաբ ժո­ղո­վուրդն ու անոր մտա­ւո­րա­կա­նու­թիւնը մահ­ուան առաջ­նոր­դե­լու Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան վայ­րա­գու­թիւնը:

Այդ օրե­րուն կա­խա­ղան հան­ուած  22 յե­ղա­փո­խա­կան տի­տան­նե­րէն բա­ցի, 1916-ի ամա­ռը  գն­դա­կա­հար­ուե­ցան հա­րիւ­րա­ւոր յե­ղա­փո­խա­կան ու մտա­ւո­րա­կան դէմ­քեր, իսկ ժո­ղո­վուր­դը անար­դա­րու­թեան դէմ իր բո­ղո­քի ձայ­նը բարձ­րաց­նե­լուն պատ­ճա­ռով սո­վի ու հա­լա­ծան­քի են­թարկ­ուե­ցաւ: Պէյ­րու­թէն ու  Դա­մաս­կո­սէն մե­ծա­թիւ քա­ղա­քա­ցի­ներ Տէր Զօ­րի անա­պատ­ներ քշ­ուե­ցան:

Հա­մաշ­խար­հա­յին առա­ջին պա­տե­րազ­մի նա­խօ­րէ­ին, հայ եւ արաբ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու նա­հա­տա­կու­թեան ար­եամբ օծ­ուե­ցաւ սուր­ի­ա­կան հո­ղը, ու զոյգ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը դար­ձան ճա­կա­տագ­րա­կից եղ­բայր­ներ: Վե­րապ­րե­լու եւ ազա­տու­թեան տի­րա­նա­լու անոնց տեն­չը չխամ­րե­ցաւ սա­կայն: Տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին զոյգ ժո­ղո­վուրդ­ներն ալ փաս­տե­ցին, որ ան­պար­տե­լի է ազա­տու­թեան ոգին, անընկ­ճե­լի է ստր­կու­թիւնը թօ­թա­փե­լու կամ­քը:

Հայ եւ արաբ նա­հա­տակ­նե­րուն ոգի­նե­րը սուր­ի­ա­կան երկ­նա­կա­մա­րին վրայ յա­ւեր­ժու­թեան ծի­ա­ծան գո­յա­ցու­ցին, ու զոյգ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը անոր ներ­քեւ եղ­բայ­րա­բար ապ­րե­ցան:

102 տա­րի ետք, այ­սօր նոյն ոսո­խը, նո­րա­կերտ դա­հիճ­նե­րով կը սպառ­նայ սուր­ի­ա­ցի ժո­ղո­վուր­դին: Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան ժա­ռան­գորդ բռ­նա­պետ­նե­րը կր­կին կը ձգ­տին տի­րա­պե­տել այս երկ­րին, ոչն­չաց­նել անոր քա­ղա­քակր­թու­թիւնն ու ատե­լու­թիւն սեր­մա­նել անոր զա­ւակ­նե­րուն մի­ջեւ:

Նոյն ոսոխն է` նոյն ճիւա­ղա­յին ծրա­գիր­նե­րով: Սուր­իոյ ժո­ղո­վուր­դը, սա­կայն, իր բո­լոր երանգ­նե­րով հզօ­րա­ցած, վճ­ռած է ապ­րիլ ան­կախ, ինք­նու­րոյն ու պայ­քա­րիլ այս ան­գամ ահա­բեկ­չա­կան տա­րա­զով իրենց սու­րե­րը ճօ­ճող դա­հիճ­նե­րուն դէմ:

Մի­եւ­նոյն տա­րա­ծաշր­ջա­նին մէջ ապ­րող ու նոյն ճա­կա­տա­գի­րը կի­սող հայ եւ արաբ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը պի­տի շա­րու­նա­կեն բար­գա­ւա­ճիլ, տէր կանգ­նիլ իրենց իրա­ւունք­նե­րուն եւ պահ­պա­նել իրենց ազ­գա­յին ինք­նու­րոյ­նու­թիւնը, մին­չեւ որ Օս­ման­եան ղե­կա­վար­նե­րուն մի­եւ­նոյն քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը որ­դեգ­րող Թուրք­իոյ  իրե­րա­յա­ջորդ  իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը ըմբռ­նեն, թէ ար­դա­րու­թեան արե­ւը կա­րե­լի չէ ծած­կել ջար­դա­րա­րի վատ համ­բա­ւով:

Այ­սօր անհ­րա­ժեշտ է լու­սար­ձա­կի տակ պա­հել արա­բա­կան դա­տին նե­ցուկ կանգ­նե­լու, Սուր­իոյ ժո­ղո­վուր­դին ազա­տու­թիւն եւ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւն «ցան­կա­լու» Թուրք­իոյ իշ­խա­նու­թիւն­նե­րուն կեղ­ծի­քը ու  շր­ջա­հայ­եա­ցու­թեամբ կար­դալ պատ­մու­թիւնը` տես­նե­լու որ կրօ­նա­կան լոզունք­նե­րով պա­տե­րազմ հրահ­րող կող­մե­րը, իրա­կա­նու­թեան մէջ, նո­րօս­ման­եան ծա­ւա­լա­պաշ­տա­կան նկր­տում­նե­րով տագ­նապ­ներ կը սրեն, եր­կիր­ներ կը քան­դեն ու ազ­գեր ար­մա­տա­խիլ կը դարձ­նեն:

Ուս­տի անհ­րա­ժեշտ է մի­աս­նա­բար պայ­քա­րիլ կան­խամ­տած­ուած ծրա­գիր­նե­րուն դէմ: Այս կը թելադ­րեն ազա­տու­թեան բա­գի­նին իրենց կեան­քը զո­հա­բե­րած հայ եւ արաբ նա­հա­տակ­նե­րը:

Յար­գա՛նք Հա­մաշ­խար­հա­յին առա­ջին պա­տե­րազ­մի նա­խօ­րէ­ին Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան դա­հիճ­նե­րուն դէմ ազա­տու­թեան ու ար­դա­րութ­եան դրօշ պար­զած հե­րոս­նե­րուն, նո­րօր­եայ օս­ման­ցի­նե­րու ծա­ւա­լա­պաշ­տա­կան ծրա­գիր­նե­րուն դէմ պայ­քա­րող սուր­ի­ա­կան բա­նա­կի հայ թէ արաբ նա­հա­տակ­նե­րուն:

Յար­գան­քի ու հպար­տու­թեան այս զգա­ցումն է, որ պի­տի լու­սա­ւո­րէ ար­դար դա­տի հե­տապնդ­ման նուիր­ուած ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ու­ղին:

«Գ

Share.

Leave A Reply