Չյանձն­ուե­ցանք անձ­րե­ւին, ոչ ալ մեր տրա­մադ­րու­թիւնը (քէ­ֆը) աւ­րե­ցինք: Խիտ ու մեծ ճիւ­ղե­րով ծա­ռի մը տակ ապաս­տան գտանք, մեր ճաշն ու կե­նաց­նե­րը շա­րու­նա­կե­ցինք, նոյ­նիսկ սել­ֆի­ներ առինք: Հա­ճե­լի էր: Քիչ ետք անձ­րե­ւը ցտե­սու­թիւն ըսաւ­ մե­զի, եր­կին­քը կր­կին պայ­ծա­ռա­ցաւ:

-Երա­նի մեր քո­վի չի­նա­ցի ըն­տա­նի­քը քիչ մը համ­բե­րէր ու չ՛եր­թար: Ի՛նչ կայ որ, անձ­րեւ է, կու գայ ու կ՛եր­թայ,- մեկ­նող­նե­րը այ­պա­նեց Անին:

Խօս­քը մեր քո­վի տա­րած­քին մէջ բիք­նիք ընող չի­նա­ցի ըն­տա­նի­քի մը մա­սին էր, որ անձ­րեւ­ի­ ա­ռա­ջին կա­թիլ­նե­րուն հետ, մր­ջիւ­նի արա­գու­թեամբ հա­ւաք­ուե­ցաւ ու մեկ­նե­ցաւ, իսկ մենք, կար­գադ­րու­թիւն մը ընե­լէ ետք, բան մը չե­ղա­ծի պէս շա­րու­նա­կե­ցինք մեր հաց­կե­րոյ­թը: Մար­դու տե­սա՞կ է, թէ ու­րիշ բան: Անձ­րե­ւը կա­րե­լի է նիւ­թա­կան դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րու, ըն­տա­նե­կան հար­ցե­րու, ան­գոր­ծու­թեան, հիւան­դու­թեան, ըն­կե­րա­յին անար­դա­րութ­եան ու ծանր օրե­րու նման­ցել: Ինչ­պէ՞ս կը վար­ուինք մեր առօր­եայ «անձ­րեւ­նե­րուն» հետ, այդ դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րը ժա­մա­նա­կա­ւո՞ր կը սե­պենք եւ ըստ այնմ լու­ծում­ներ գտ­նե­լու ուղ­ղու­թեամբ կ՛աշ­խա­տինք, թէ ոչ ան­մի­ջա­պէս հա­ւաք­ուիլն ու հե­ռա­նա­լը որ­պէս լու­ծում կ՛ընտ­րենք…:  Խն­դի­րը կամ խո­հե­մու­թիւնը Յու­լի­սի կի­սուն իջ­նող ամառ­նա­յին շաղն ու ձմ­րան բու­քը, եր­կա­րա­տեւ փո­թոր­կա­խառն տա­րափ­նե­րը իրար­մէ զա­նա­զա­նել կա­րե­նա­լուն մէջ է: Յա­ճախ ինք­նա­խա­բէ­ու­թեան ծու­ղա­կը կ՛իյ­նանք ու ամառ­նա­յին կարճ անձ­րե­ւը, ձմ­րան ծանր անձ­րե­ւին հետ կը շփո­թենք կամ հա­կա­ռա­կը: Աւե­լի պարզ ձե­ւով ըսենք` եր­բեմն փոքր դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րը կամ հար­ցե­րը շատ կը մեծց­նենք, եր­բեմն ալ բա­ւա­կան մեծ ու լուրջ խն­դիր­նե­րը կը փոր­ձենք մեղ­մաց­նել…:

-Ժո­ղո­վո՛ւրդ, Ղա­րիպ­եան­նե­րուն խօսք տուինք, պէտք է իրենց այ­ցե­լենք, եկէ՛ք այս ձմե­րուկն ալ հե­տեր­նիս առ­նենք եր­թանք, ամօթ է, պա­րապ ձեռ­քով չերթց­ուիր. այս­պի­սով ե՛ւ աւե­լի լաւ կը ծա­նօ­թա­նանք իրենց, ե՛ւ շնոր­հա­կա­լու­թիւն կը յայտ­նենք օժան­դա­կու­թեան հա­մար,- առա­ջար­կեց Նա­զօն:

-Եր­րորդ օթօն ալ ներս առած են, տղա՛ք,- նկա­տեց Մա­րի­նան, երբ կը մօ­տե­նա­յինք Ղա­րիպ­եան­նե­րուն տա­րած­քին: Զար­ման­քով իրար երես նա­յե­ցանք ու շա­րու­նա­կե­ցինք մեր ճամ­բան:

-Հայ է, խել­քը դրա­ծը պի­տի ընէ,- շա­րու­նա­կեց Աշո­տը:

Ղա­րիպ­եան­նե­րը երբ հեռ­ուէն նկա­տե­ցին մեզ, բո­լո­րը մէկ ոտ­քի ելան, տեղ տրա­մադ­րե­ցին ու ջեր­մօ­րէն դի­մա­ւո­րե­ցին մեզ: Քա­նի մը ժամ առաջ դրան մուտ­քին միայն իրենց­մէ քա­նի մը հոգի­ին ծա­նօ­թա­ցած էինք, հի­մա պաշ­տօ­նա­պէս ու արա­րո­ղա­կար­գով ձեռն­ուե­ցանք ու ող­ջա­գուր­ուե­ցանք:

Երբ սե­ղա­նին շուրջ նս­տանք, պահ մը մենք մեզ Հա­յաս­տան կար­ծե­ցինք: Հայ­կա­կան խո­րո­վա­ծի սե­ղանն էր, իր չա­փա­զանց առա­տութ­եամբ, թարմ ու հա­մեղ կա­նա­չե­ղէ­նով, պա­նիր­նե­րով, ջա­լա­ղաճ­նե­րով, լա­ւա­շով, հիւ­թե­րով ու խմիչք­նե­րով:

-Մենք մեր Պա­տը­նի պար­տէ­զին մէջ ենք աճեց­նում այս բո­լոր կա­նա­չի­նե­րը, ինչ որ Հա­յաս­տան էինք աճեց­նում կամ ու­տում, այս­տեղ էլ պա­հում ենք նոյն սո­վո­րու­թիւն­նե­րը,- հպար­տու­թեամբ յայ­տա­րա­րեց Սամ­ուէ­լը, երբ փոք­րիկ բա­ժակ­նե­րու մէջ արաղ կը լեց­նէր մե­զի հա­մար:

Վե­րը Նա­զո­յին ըսած «Պա­րապ ձեռ­քով չերթց­ուիր»ը եւ հոս պրն. Սամ­ուէ­լին «ու­տե­լի­քի սո­վո­րու­թիւն­նե­րը պա­հե­լու» յայ­տա­րա­րու­թիւնը մեր կեն­ցա­ղա­յին սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն մաս կը կազ­մեն: Հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման պայ­ման­նե­րուն տակ քա­նի՞ սե­րունդ պի­տի կա­րե­նայ այս սո­վո­րու­թիւն­նե­րը պա­հել: Աւե­լին, կե­րու­խու­մին կամ կեն­ցա­ղա­յին սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն կող­քին, նոյն­քան ու աւե­լի կա­րե­ւո­րը, դա­րե­րէ եկող մեր ազ­գա­յին բար­քե­րուն ու սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն, մշա­կու­թա­յին ար­ժէք­նե­րուն ու­ լե­զու՛ին տէ՛ր, ժա­ռան­գորդ ու ժա­ռան­գա­տու ըլ­լալն է, որ մար­տահ­րա­ւէր է այ­սօր աւե­լի քան եր­բեք…:

-Է՜հ փառքդ շատ, ո՜վ Աստ­ուած, խմենք մեր ժո­ղովր­դի կե­նա­ցը, լաւ ըլ­նէք, երե­խէ՛ք ջան,- ձեռ­քի բա­ժա­կը դէ­պի եր­կինք բարձ­րաց­նե­լով Ղա­րիպ­եան­նե­րուն երէ­ցը բա­ժա­կա­ճա­ռե­րուն բա­ցու­մը յայ­տա­րա­րեց…: Խմե­ցինք, ու ամէն մէկ բա­ժա­կին հետ հա­մազ­գա­յին «վարդ»ի մը կամ «փուշ»ի մը դպանք…:

Ինչ­պէս նա­խա­պէս յայտ­նա­ծ էի, Ղա­րիպ­եանն­երը` եր­կու եղ­բայր, իրենց կի­նե­րով, զա­ւակ­նե­րով, հար­սե­րով, փե­սա­նե­րով, թոռ­նե­րով, քրոջ զա­ւակ­նե­րով ու նա­եւ դրացի­ով Պա­տըն կ՛ապ­րին: Անոնց­մէ մէ­կը 15 տա­րի առաջ ար­տա­գաղ­թած է ու ատ­կէ վերջ տե­րե­ւա­թա­փի նման Ղա­րիպ­եան­նե­րու­ գեր­դաս­տա­նի ան­դամ­նե­րը  քիչ-քիչ, մէ­կը միւ­սին ետե­ւէն հե­ռա­ցած են իրենց հայ­րե­նի բնօր­րա­նէն` Օշա­կան գիւ­ղէն: Վեր­ջին եկո­ղը քա­նի մը ամիս առաջ վերջ­նա­կա­նա­պէս հե­ռա­ցած է Օշա­կա­նէն ու այդ­տեղ մնա­ցած իր գեր­դաս­տա­նի քա­նի մը զար­միկ­նե­րուն հա­մար ալ թղ­թա­բա­նու­թեան գոր­ծե­րը­ կը կա­տա­րէ ար­դէն: Որ­քան ցա­ւա­լի է  ազ­գի կոր­ծան­ման սպառ­նա­ցող ար­տա­գաղ­թի այս երե­ւոյ­թը: Ղա­րիպ­եան­նե­րը միայն մէկ օրի­նակ են, տասն­եակ այլ գեր­դաս­տան­նե­րու, որոնք կը լքեն հայ­րե­նի հո­ղը ըն­կե­րատն­տե­սա­կան ան­կա­յուն իրա­վի­ճա­կին, տի­րող անար­դա­րու­թեան ու անո­րոշ ապա­գա­յին պատ­ճա­ռով: Յե­տո՞յ: Ե՞րբ, ո՞վ, ինչ­պէ՞ս առաջ­քը պի­տի առ­նէ այս փոր­ձան­քին: Կ՛ու­շա­նանք ար­դէն:

-Գի­տէք չէ՞, երե­խէ՛ք, մեծն Մես­րոպ Մաշ­տո­ցը մեր Օշա­կա­նում ենք պա­հում,- յի­շե­ցու­ցին Ղա­րիպ­եան­նե­րը:

Այս մի­ջո­ցին, Հա­յաս­տա­նէն ար­տա­գաղ­թող­նե­րուն ջախ­ջա­խիչ մե­ծա­մաս­նու­թեան պէս, սե­ղա­նին շուրջ նս­տա­ծ ե­րէց­նե­րը Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րուն այ­պա­նե­ցին, անի­ծե­ցին ու ցա­ւով իրենց Օշա­կան գիւ­ղին մա­սին պատ­մե­ցին: Երբ իմա­ցան որ մենք բո­լորս եղած ենք Օշա­կան գիւղ, այ­ցե­լած ենք Մաշ­տո­ցին դամ­բա­րա­նը, շատ ու­րա­խա­ցան: Ի մի­ջի այ­լոց, Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը ծան­րօ­րէն քն­նա­դա­տե­լու երե­ւոյ­թը նո­րու­թիւն չէ, շատ մը պա­րա­գա­նե­րու ալ անոնք իրա­ւա­ցի են:  Այս օրե­րուն, դժ­ուար է հա­յու մը հան­դի­պիլ, որ չքն­նա­դա­տէ Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը: Լաւ, յե­տո՞յ: Քն­նա­դա­տու­թեան հետ շա­հե­կան լու­ծում­ներ եթէ­ չա­ռա­ջարկ­ուին կամ լուծ­ման նպաս­տող գործ­նա­կան քայ­լե­րու չձեռ­նարկ­ուին, քն­նա­դա­տու­թիւն­նե­րը կը կորսնց­նեն իրենց ար­ժէ­քը:

-Ար­մի­նէ, երե­խէքն էլ մեզ նման նոր են կե­րել, հա­ւա­քէ՛ք սե­ղա­նը, քաղցր ու պտուղ բե­րէ՛ք,- թե­լադ­րեց Սամ­ուէ­լը:

Խո­րո­վա­ծի սե­ղա­նը հա­ւաք­ուե­ցաւ ու տե­ղը ամ­րան տե­սա­կա­ւոր պտուղ­ներն ու տու­նը պատ­րաստ­ուած հինգ-վեց տե­սա­կէ աւե­լի քաղց- րե­ղէ­նը հիւ­րա­սիր­ուե­ցաւ: Կա­ղան­դի՞ սե­ղան էր, թէ­ բիք­նի­քի, չգիտ­ցանք…:

Պտ­ղա­սե­ղա­նին շուրջ, իմա­նա­լէ ետք թէ իւ­րա­քան­չիւրս մեր առօր­եա­յին մէջ ի՞ն­չով կը զբա­ղինք, զրոյ­ցի մեր նիւ­թը ինք­նա­բե­րա­բար Հա­յոց պատ­մու­թեան ու գրա­կա­նութ­եա­ն ո­լորտ հա­սաւ: Մեր անուն­նե­րուն ու ծնն­դա­վայ­րե­րուն­ մա­սին սկսանք խօ­սիլ: Շատ առողջ էր մթ­նո­լոր­տը, կար­ծես խմիչ­քէն «տաք­ցած» գլուխ­նե­րուն հետ յի­շա­տակ­ներն ու ազ­գա­յին ապ­րում­ներն ալ «տաք­ցած» էին (ինչ­պէս միշտ…): Աշոտ Եր­կաթ թա­գա­ւո­րէն, Գէ­որգ Չա­ւուշ, Գէ­որգ Էմին, Րաֆֆիի «Սամ­ուէլ» վէպ, Մաշ­տոց ու Յա­կոբ Օշա­կան, Անի քա­ղաք, ու մին­չեւ իսկ Ար­շակ թա­գա­ւո­րին ու Շա­պու­հին հո­ղի ոյ­ժին պատ­գա­մին հա­սանք: Այս­տեղ Ղա­րիպ­եան­նե­րուն կի­նե­րէն մէ­կը զար­ման­քով ընդ­հա­տեց մեր խօ­սակ­ցու­թիւնը եւ հե­տեւ­եալ հար­ցադ­րու­մը ըրաւ.

-Պա՜, դուք Սփիւռ­քի մէջ մե­ծա­նա­լով որ­տե­ղի՞ց էս­քան լաւ տե­ղե­կաց­ուած էք հա­յու­թեան, Հա­յաս­տա­նի ու Հա­յոց պատ­մու­թեան մա­սին, ինչ լաւ էլ գրա­կան հա­յե­րէն էք խօ­սում:

Նման ար­տա­յա­յտու­թիւն­ներ յա­ճախ կ՛ու­նե­նան մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը ու ամէն ան­գամ նոյն հան­դար­տու­թեամբ ու նոյն հպար­տու­թեամբ կը սկ­սինք Հա­լէ­պի ու Մի­ջին Արե­ւել­եան գա­ղութ­նե­րուն փառ­քը հիւ­սել, գո­վեր­գել մեր ազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րուն, ու­սում­նա­կան-մշա­կու­թա­յին հաս­տա­տու­թիւն­նե­րուն գոր­ծու­նէ­ու­թիւնն ու վաս­տա­կը: Ընդ­հան­րա­պէս այս նիւ­թին քա­ղա­քա­կան հար­ցադ­րում­ներ կը յա­ջոր­դեն.

-Ասա­տը լաւ մարդ է չէ՞, վայ էդ ինչ սար­քե­ցին Սիր­ի­ան, ին­չի՞ էս­պէս եղաւ, դեռ հա­րա­զատ­ներ ու­նէ՞ք էդ­տեղ, կա­պի մէ՞ջ էք նրանց հետ, ցա­ւում ենք էլի…:

Մինչ ըն­կե­րա­կից­ներս կը փոր­ձէ­ին պա­տաս­խա­նել ար­դէն իսկ քլի­շէ  դար­ձած այս հար­ցում­նե­րուն, ես կը փոր­ձէի մեզ­մէ քիչ մը հե­ռու խո­տե­րուն վրայ խաղ­ցող Ղա­րիպ­եան­նե­րուն թոռ­նե­րուն ու հար­սե­րէն մէ­կուն զրոյ­ցին հե­տե­ւիլ: Կը փոր­ձէի հասկ­նալ հա­յե­րէ­նով, թէ՞ գեր­մա­նե­րէ­նով կը հա­ղոր­դակ­ցէ­ին իրա­րու հետ: Մայ­րը հա­յե­րէն կը խօ­սէր, փոք­րիկ­նե­րը կէս հա­յե­րէն, կէս գեր­մա­նե­րէն կը պա­տաս­խա­նէ­ին…:

Կէս հա­յե­րէն, կէս գեր­մա­նե­րէն, կէս արեւմ­տա­հա­յե­րէն, կէս արե­ւե­լա­հա­յե­րէն, կէս Հա­յաս­տան, կէս Սփիւռք, կէս… կէս… կէս… փրո՜սթ… կե­նա՜ց…:

Գէորգ Յակոբճեան

Յուլիս 2017,Վիեննա

Վերջ

Share.

Leave A Reply