Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան 100-ամեակին առիթով «Գանձասար»  հարցազրոյց մը ունեցաւ ՀՄԸՄ-ի Սուրիոյ Շրջ. Վարչութեան ատենապետ Մանուկ Քէօշկէրեանի հետ:

Ստորեւ կը ներկայացնենք հարցազրոյցը.

«Գանձասար»- Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւնը ե՞րբ, ո՞ւր եւ ինչպիսի՞ պայմաններով ծնունդ առաւ:

Մանուկ Քէօշկէրեան- 1900-ական թուականներուն ՀՄԸՄ-ի գաղափարախօս Շաւարշ Քրիսեան Եւրոպա կը գտնուէր, որպէս մարմնակրթութեան ուսուցիչ: Վերադառնալով Պոլիս, ան տեղւոյն շրջաններուն մէջ յառաջացած մարզական խումբերը համախմբեց հիմնելով «Մարմնամարզ» պարբերաթերթը, որուն միջոցով սկսաւ ներգրաւել երիտասարդութիւնը: «Մարմնամարզ»ի յօդուածները մեծ հետաքրքրութիւն եւ քաջալերանք ստեղծեցին երիտասարդութեան մօտ: Գաղափարը սկսաւ կամաց-կամաց ուռճանալ: Նոյն տարիներուն` 1907-ին, Եւրոպայի մէջ ծնունդ առած էր սկաուտութիւնը: Հայերը անտարբեր չմնալով գործի անցան եւ շուտով Պոլսոյ հայ դպրոցի տնօրէն Յովհաննէս Հինդլեան 1912-ին հիմը դրաւ հայ սկաուտութեան, կրկին օգտուելով «Մարմնամարզ»ի  էջերէն: Շաւարշ Քրիսեանի եւ Յովհաննէս Հինդլեանի ջանքերով սկսան համախմբուիլ մարզական խումբերը,սակայն շուտով Հայոց Ցեղասպանութեան պատճառով բոլոր ծրագիրները ընդհատուեցան: Ցեղասպանութենէն մազապուրծ ճողոպրած այդ խլեակները, որոնք փողոցները մնացած էին, դժուարութեան առջեւ կը գտնուէին: Խումբ մը եղբայրներ 1918-ին քով-քովի գալով Պոլսոյ մէջ հիմը դրին Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութեան, որուն հիմնական նպատակն էր` նոր սերունդի ֆիզիքական եւ բարոյական դաստիարակութիւնը ապահովել, «Առողջ Միտք Առողջ Մարմին» նշանաբանին տակ: Հիմնադիր ժողովը 15 վայրկեան տեւեց, որովհետեւ ՀՄԸՄ-ը առաքելութիւն մը ունէր կատարելիք եւ անհրաժեշտ էր անմիջապէս գործի ձեռնարկել: Շուտով բոլոր ՀՄԸՄ-ականները ձեռնարկեցին որբահաւաքի, որովհետեւ այդ օրերուն հրամայականը մարզականէն աւելի բարեսիրական աշխատանքն էր: Յառաջացուցին շարժուն հիւանդանոցներ, շարժուն դեղարաններ եւ շարժուն գրադարաններ, իրենց մասնակցութիւնը բերին բերքահաւաքի եւ ամէն ձեւով օգտակար դարձան մեր տառապեալ ժողովուրդին` փորձելով մեղմացնել անոնց ցաւերը: Յիշատակելի է, որ այդ օրերուն մօտաւորապէս 1500 հիւանդներ բժշկեցին շարժուն հիւանդանոցներուն միջոցով:

Այդ օրուընէ ՀՄԸՄ-ը իր առաքելութիւնը սկսաւ Պոլսոյ բոլոր շրջաններուն մէջ եւ ընդհանրապէս Թուրքիոյ տարածաշրջանէն ներս:

Նոյն թուականներուն Հայաստան անկախացաւ. հոն եւս որբեր կային, հոն եւս դպրոցականները կարիք ունէին մարզական եւ սկաուտական շարժումին: Օրուան Կրթական նախարար Նիկոլ Աղբալեանի հրաւէրով կարգ մը հիմնադիր եղբայրներ 1920-ին հրաւէր ստանալով մեկնեցան Հայաստան, որպէսզի հոն եւս ՀՄԸՄ-ը իր առաքելութիւնը շարունակէ որբանոցներէն եւ դպրոցներէն ներս` մարզանքի ցուցմունքով, մարզական խաղերով: Նոյն թուականին էր, երբ 1919-ին ՀՄԸՄ-ը որդեգրեց «Բարձրացիր-Բարձրացուր» նշանաբանը եւ այսօր Միութիւնը հարիւր տարի այդ նշանաբանի ուղիով կ’առաջնորդէ բոլոր այն սերունդները, որոնք յաջորդաբար եկան եւ ծառայեցին ՀՄԸՄ-ի դրօշին ներքեւ:

 

«Գ.»- Սուրիոյ մէջ ՀՄԸՄ-ը ե՞րբ եւ ինչպիսի՞ կացութեան մէջ հիմնուեցաւ:

Մ.Ք.- Բոլորիս յայտնի է, որ Հայոց Ցեղասպանութենէն մազապուրծ գաղթականները առաջին հանգրուան ունեցան Սուրիան, անցան Տէր-Զօրի ճանապարհէն, հասան Հալէպ որպէս մայր գաղութ եւ հոնկէ ուղղուեցան դէպի Եւրոպա: Կրնանք ըսել, որ Սուրիոյ շրջանը Ամերիկայէն վերջ Միջին Արեւելքի առաջին մասնաճիւղերէն ու շրջաններէն կը համարուի: Ինչպէս Պոլսոյ մէջ կային խումբեր, նոյնպէս գաղթական ժողովուրդը Այնթապէն, Քիլիսէն, Մարաշէն եւ այլ գաղթակայաններէն եկած էր եւ այստեղ երիտասարդները կազմած էին կարգ մը խումբեր, ինչպէս` «Տորք», «Համազասպ», «Արծիւ», որոնք կը գործէին անջատաբար: ՀՄԸՄ-ը եկաւ այդ խումբերը միացնելու, մէկ դրօշի տակ համախմբելու եւ այդպիսով հիմը դրին ՀՄԸՄ-ին նախ Դամասկոսի մէջ` 1925-ին, ապա` Հալէպի մէջ նոյն թուականին, այնուհետեւ Լաթաքիոյ, Գամիշլիի եւ Քեսապի մէջ: Այս հինգ  մասնաճիւղերը մինչեւ օրս աշխուժօրէն կը գործեն ի նպաստ նոր սերունդի ֆիզիքական եւ բարոյական դաստիարակութեան: Բայց անցեալին ունեցած ենք մօտաւորապէս 24 մասնաճիւղեր, որոնք գործած են Սուրիոյ տարբեր շրջաններուն մէջ եւ ունեցած` եռուն գործունէութիւն, կ’ուզեմ յիշել Դամասկոս, Հալէպ, Լաթաքիա, Հոմս, Քրքխան, Ալեքսանտրէդ, Անտիոք, Գամիշլի, Ռաս ուլ Այն, Ճարապլուս, Արաբունար, Ազէզ, Տրպեսիէ, Թէլ Ապիատ, Տէր Զօր, Այն Տիուար, Տէրիք, Հասիչէ, Պանիաս, Այն Արուս, Քեսապ, Ռաքքա, Թէլ Պրակ եւ Ամուտա:

Այսօր Սուրիոյ հինգ մասնաճիւղերը իրենց սկաուտական եւ մարզական գործունէութեամբ նոր սերունդին մէջ կը սերմանեն հայրենասիրութիւն, ազգասիրութիւն, եկեղեցասիրութիւն, իրարու օգնելու կամեցողութիւն, եղբայրասիրութիւն, հնազանդութիւն, ծնողաց հանդէպ սէր ու յարգանք: Այսօր բոլոր մասնաճիւղերը մեծ եռանդով կը պատրաստուին մեր պանծալի միութեան 100-ամեակը ոգեկոչելու եւ տօնախմբելու գրեթէ բոլոր մասնաճիւղերէն ներս, իրենց հետ ունենալով «Պատուաբեր Անցեալէն Յաղթական Ապագայ» 100-ամեակի նշանաբանը:

 

«Գ.»-Սուրիոյ մէջ ՀՄԸՄ-ը ներկայիս ի՞նչ դժուարութիւններ կը դիմագրաւէ եւ ինչպիսի՞ մարտահրաւէրներու առջեւ կը գտնուի:

Մ.Ք.- Հետաքրքրական հարցում է: Սուրիոյ շրջանը այս վերջին եօթը տարիներուն ընթացքին տագնապալից օրեր ապրեցաւ, բոլորին յստակ քաղաքական եւ պատերազմական պայմաններով: Մեր թիւը զգալի նուազում կրեց գաղթի պատճառով, բայց ՀՄԸՄ-ի աննկուն կամքով եւ ՀՄԸՄ-ականի բարձր գիտակցութեամբ վերաշխուժացուցինք մեր շարքերը եւ առանց ընդմիջումի գրեթէ ամէն շաբաթ մեր գործունէութիւնը իրականացուցինք: Մեր մարզական խումբերը կարելիութեան սահմաններուն մէջ իրենց մրցումները շարունակեցին, ինչպէս Հալէպի, նոյնպէս բոլոր մասնաճիւղերուն մէջ: Յատուկ կերպով յիշեմ, որ  Գամիշլիի մասնաճիւղը մարզական եւ սկաուտական աշխոյժ կեանք ունի, նոյնպէս Քեսապի, Լաթաքիոյ, Դամասկոսի, Հալէպի մասնաճիւղերը պատերազմի շրջանին գրեթէ չդադրեցան գործելէ:

Լուսանցք մը բանալով կ’ուզեմ ըսել, որ այն եղբայրներն ու քոյրերը, որոնք գաղթեցին Սուրիայէն, մաս կազմեցին նորաստեղծ մասնաճիւղերուն եւ պատասխանատու դիրքերու վրայ գտնուեցան: Յաճախ մենք ըսած ենք, որ Հալէպի ՀՄԸՄ-ը մարդակերտման եւ հայակերտման դարբնոց է եւ պիտի շարունակէ մնալ հայ սերունդներ պատրաստող օրրան:

Այսուհանդերձ, ՀՄԸՄ-ը Սուրիոյ մէջ չընկճուեցաւ, նոր ոյժերով վերակազմուեցաւ, փաստօրէն անցեալ եւ այս տարիներու տարեկան բանակումները կը վկայեն այս բոլորին մասին:

ՀՄԸՄ-ի պարտէզը տագնապի օրերուն իր դռները բաց պահեց, որ բոլոր մեր համակիրները նուազագոյնը կարենան այցելել  ՀՄԸՄ-ի ընտանեկան պարտէզ: Երբ պարտէզի մասին կը խօսինք չենք կրնար չանդրադառնալ այն մեծ հարուածին, որ ստացաւ ՀՄԸՄ-ի մարզադաշտը, երբ գրեթէ հրկիզուեցաւ: Նորոգութիւնը բաւական դժուար էր եւ ծախսալից: Ամբողջ դաշտը աւերակի վերածուած էր, բայց շնորհիւ  ՀՄԸՄ-ի Հալէպի Մասնաճիւղի երիտասարդ եւ ժրաջան վարչութեան, այսօր վերստին կը վերակառուցուի եւ յոյսով ենք, որ մօտիկ ապագային բոլորին ներկայութեամբ պիտի վերաբանանք մարզադաշտի դռները մեր մարզիկներուն առջեւ, որովհետեւ մեր մարզիկները, իրենց փորձերը կատարելու իմաստով, մեծ դժուարութեան առջեւ են: Յուսանք մօտիկ ապագային վարչութեան ջանքերով կարենանք վերստին օգտագործել մեր անցեալի դաշտերը եւ աւելի արդիական ձեւով ներկայանալ մեր հասարակութեան:

 

«Գ.»- ՀՄԸՄ-ի 100-ամեակին առիթով Կեդրոնական Վարչութիւնը ի՞նչ ծրագիրներ նախատեսած է:

Մ.Ք.- ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական Վարչութեան ծրագիրները արդէն իսկ կեանքի կոչուած են: 2017 Յուլիս ամսուն, հայրենիքի մէջ սկիզբ առին ՀամաՀՄԸՄ-ական խաղերը, մօտաւորապէս 9 մարզախաղերով եւ 1200 մարզիկներով: 100-ամեակին առիթով Կեդրոնական Վարչութիւնը պատրաստած է յատուկ քայլերգ եւ պէճեր, ինչպէս նաեւ նշանաբան մը` «Պատուաբեր Անցեալէն Յաղթական Ապագայ»: Հարիւրամեակը ադամանդեայ տարեդարձ մըն է ՀՄԸՄ-ի ընտանիքին համար: Հարիւր տարուան պատուաբեր աշխատանք կայ եւ այդ աշխատանքին արձագանգը պիտի ըլլայ ապագայ մեր յաղթարշաւը:

Կեդր. Վարչութիւնը ուսումնասիրուած ծրագիրներ մշակած է, յատուկ յանձնախումբեր յառաջացուցած է 100-ամեակին առիթով եւ այդ յանձնախումբերը արդէն գործի լծուած են, ինչպէս ըսի մարզախաղերով մեկնարկը կատարուեցաւ, իսկ յաջորդ ձեռնարկները սկսան 1 Հոկտեմբերէն ու պիտի շարունակուին մինչեւ Դեկտեմբեր 2018: Հայաստանի մէջ յատուկ ձեռնարկներ տեղի պիտի ունենան: Հիմնական տօնակատարութիւնը պիտի ըլլայ Օփերայի դահլիճին մէջ, նաեւ պիտի կազմակերպուին արխիւային ցուցահանդէս Ծիծեռնակաբերդի թանգարանին մէջ, ջահագնացութիւն դէպի Ծիծեռնակաբերդ եւ մեխակներու զետեղում: Կիսանդրիի զետեղում Գիւմրիի մէջ` նուիրուած հիմնադիր սերունդէն Վահան Չերազի: Կիսանդրիի զետեղում նաեւ հիմնադիրներուն Բիւրականի ՀՄԸՄ-ի բանակավայրէն ներս, 100-ամեակի սկաուտական բանակում Բիւրականի մէջ 2018-ին: 100-ամեակի տողանցք հրապարակին վրայ վեթերան խմբապետներու մասնակցութեամբ, գիտաժողովներ եւ նոր ռազմավարութեան ճշդում յաջորդ 100-ամեակի աշխատանքներուն համար: Ունինք յաղթանակի ճաշկերոյթ, նաեւ միօրեայ բանակում խմբապետներու յատուկ: Մէկուսի բոլոր շրջաններուն մէջ պիտի կատարուին 100-ամեակի նուիրուած գործունէութիւններ եւ տօնակատարութիւններ: Անշուշտ այս մէկը սահմանափակուած չէ, ծրագրուած է միութեան փառապանծ անցեալը ցոլացնել  յիշեալ ձեռնարկներուն ընդմէջէն: 109 մասնաճիւղերով եւ 35 000 անդամներով պիտի փորձենք բարձր պահել ՀՄԸՄ-ի դրօշը:

 

 

«Գ.»- Ինչպիսի՞ ծրագիրներ նախատեսած է ՀՄԸՄ-ի Սուրիոյ Շրջանային Վարչութիւնը Միութեան հարիւր ամեակին առիթով:

Մ.Ք.- ՀՄԸՄ-ի Սուրիոյ շրջանը պէտք է ըսել, որ Մերձաւոր Արեւելքի առաջին շրջաններէն կը համարուի, հիմնուած Սուրիոյ տարածքին: Շատ բնական է որ անտարբեր պիտի չմնայ աշխարհատարած Միութեան 100-ամեակի տօնակատարութիւններուն հանդէպ: Որոշ ծրագիրներ մշակուած են, յանձնախումբեր յառաջացած են, որպէսզի արժանավայել ձեւով Սուրիոյ տարածքին յիշատակենք Միութեան 100-ամեակը, ինչպէս`  100-ամեակի մեկնարկի ձեռնարկ, յաղթանակի տողանցքներ, միջմասնաճիւղային բանակում, միջմիութենական փառատօն, մարզական մրցաշարքեր, բարեսիրական աշխատանք, յաղթանակի պարահանդէս եւ շատ մը ուրիշ ծրագիրներ:

 

«Գ.»- Նոր 100-ամեակ մուտք գործելով Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւնը ի՞նչ ռազմավարութիւն կը մշակէ:

Մ.Ք.- 2018-ին Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւնը կը բոլորէ իր 100-ամեակը, որ հանրային քննութեան ներկայացման առիթ մըն է: Հարկ է գնահատումը կատարել 100-ամեայ երթին եւ հաշուետուութեամբ ներկայանալ ամէնուր:

Անհրաժեշտ է լուսարձակի տակ առնել Միութեան պատուաբեր անցեալը, պարզելու համար դէպի յաղթական ապագայ առաջնորդող նոր ուղին:

Ինչ կը վերաբերի յաջորդ 100-ամեակի ռազմավարութեան յատուկ յանձնախումբ կազմուած է, որ մօտաւորապէս տասը տարիէ ի վեր կը մշակէ գալիք քսանհինգ տարուան ռազմավարական ծրագիր մը, հիմնականօրէն կրնամ յիշել` Հայաստանի, Արցախի եւ Սփիւռքի հզօրացման, Հայ Դատի  հետապնդման, հայ մշակոյթի պահպանման, նոր սերունդի ֆիզիքական եւ բարոյական դաստիարակութեան, Սփիւռքի մէջ հայապահպանութեան եւ հայեցի դաստիարակութեան հարցերու վերաբերող գործունէութիւններ, ինչպէս նաեւ բարեսիրական եւ ընկերային ծառայութեան աշխատանքներու խրախուսում, ազգային եւ հայրենասիրական դաստիարակութեան խթանում, մայրենի լեզուի ու մշակոյթի պահպանում, ապազգայնացման դէմ պայքար եւ այլ ծրագիրներ:

Հարցազոյցը վարեց

Մարինա Չիլ Աբոշեան-Պօղիկեան

Share.

Leave A Reply