Ի՞նչ Կ’ըսենք… Ի՞նչ Կ’ընենք

0

Հայը իր դարաւոր թափառումներուն մէջ զանազան երկիրներ հասած է։ Երկիրներ, որոնցմէ ոմանց անուան միայն քարտէզի վրայ կը հանդիպէինք: Ան գտած ու հասած է սակայն ամէնէն դժուար հասանելի տեղերն անգամ ու մեծ սիրով իւրացուցած տեղւոյն ժողովուրդին լեզուն, մշակոյթը. աշխատած է զարգանալ ու զարգացնել միջավայրը եւ վերջապէս իր հայու աստուածատուր շնորհքին մարգարիտները թափել օտարներու դէմ…:
Այս  քաոսին մէջ, սակայն, երբեմն տուժած է իր լեզուն…:
Ընդհանրապէս ոեւէ մարդ իր մայրենիէն ետք սորված լեզուն կը հնչէ իր իսկ լեզուին եղանակով, իսկ հայը՞…։
Եթէ նկատի առնենք միջազգային լեզու համարուող դարձած անգլերէնը, պիտի տեսնենք, որ այդ լեզուն օգտագործող այլազգիներ, զայն կը հնչեն իրենց լեզուի եղանակին յարմարցնելով, իսկ հայը՞: Ան, երբ լեզու մը սորվի, պարտք կը զգայ խօսիլ ճիշդ անոր տիրոջ նման:
Անշուշտ լեզու սորվիլը առաւելութիւն մըն է, որ դրական է ու հարստացնող, լեզուագէտ դառնալը՝ այլ առաւելութիւն, այդ արդէն մասնագիտական ոլորտ է: Մեր խօսքը այն  հայուն մասին է, որ սորվելով օտար լեզուն, կը զոհէ իր հազարամեայ մայրենիին հնչիւնը, օտարինը՝ որդեգրելու մոլութեամբ:
Այո, հազարամեակներու կեանք ունեցող հայերէնը մե՛նք կը վտանգենք։
Արեւմտահայերէնի կորուստին ահը կրկնելով ու անոր պահպանման համար քայլ մը չառնելով, մե ‘նք մեր զաւակներուն կը փոխանցենք հայերէնի նկատմամբ անտարբերութեան հիւանդագին վիճակը, երբեմն պատրուակ համարելով այլ լեզուի մը տիրապետելու կարեւորութիւնը:

Մեր նախանձախնդրութիւնը հայերէնի եւ յատկապէս արեւմտահայերէնի նկատմամբ վայրէջքը կ’ապրի: Այդ վայրէջքը երբեմն մենք իսկ կ’ընտրենք ու պատճառ կը դառնանք անոր արագացման։
Հասկնալի է անշուշտ, որ 21-րդ դարուն «շնորհած» համաշխարհայնացման եւ ճարտարարուեստի սրընթաց զարգացման արդիւնքով երբեմն կը տուժէ ազգայինը։Բայց յիշեալ երեւոյթներու ազդեցութեան կուրօրէն ենթակայ դառնալն է, որ ազգայինի կորուստին կ’առաջնորդէ։Ինչո՞ւ մենք՝ հայերս, սակայն, աւելի անտարբեր ենք մեր ազգային արժէքներուն պահպանման գծով: Հաւանաբար յստակ պատասխան չունենամ այս հարցումին, որովհետեւ այսպիսի հարցումի մը պատասխան տալու համար զանազան կողմերու պէտք է ականջ տամ, ուսումնասիրեմ իրավիճակներ եւ այլն: Այդուհանդերձ կը ցաւիմ, երբ կը տեսնեմ, թէ օտար ու յատկապէս եւրոպական զարգացած միջավայրերու մէջ ինչպիսի ուրախութեամբ կը հաշուեն տարուան ընթացքին իրենց կարդացած գիրքերը, կը ջանան  տարուէ տարի աւելցնել այդ թիւը ու աւելի զարգանալ: Այդ միջոցին առաւել եւս կ’ամրապնդեն սէրը իրենց լեզուին հանդէպ, թարգմանուած գիրքեր կարդալով կը ծանօթանան այլ մշակոյթներու… արդեօ՞ք անոնք չեն տարուած համացանցով ու անոր «բարիքներով»՝ մէկդի նետելով տպագիր գիրքերը:
Տակաւին քառորդ դար առաջ էր, երբ Հալէպի մէջ ընթերցասէրներու հոծ բանակ մը կար՝ տեղւոյն գրադարանները իրենց փառքի օրերը կ’ապրէին։ Համացա՞նցն է արդեօք, որ մեր ժամանակը կը խլէ, բայց առցանց գիրքեր ալ կան չէ՞, ուրե՞մն…:

Գիրքերը՝ գրադարաններու մէջ պահ դրուած ըլլան, թէ համացանցի մէջ ներբեռնուած, պարզապէս ժամանցի աղբիւրներ չեն, անոնք զարգանալու, մեր մայրենին պահելու ու զարգացնելու եւ մեր սրտերուն մէջ թաջելու միջոցներ են։
Մեր մշակոյթին հանդէպ անտարբեր մնալով, միայն վատ օրինակ կը դառնանք դեռատի սերունդին: ժամեր ամբողջ համացանցային զրոյցներով, կամ դիմատետրի էջերով տարուած ծնողքը օրինակ կը դառնայ իր զաւկին ու զինք ալ կը հեռացնէ գիրք կարդալու սովորութենէն։

Յաճախ մեր զաւակներէն գերազանց նիշեր կ’ակընկալենք, զանոնք կ’ուղարկենք կեդրոնէ կեդրոն՝ իրենց ունեցած եւ չունեցած ձիրքերը «զարգացնելու», հաւանաբար երբեմն ալ պարզապէս անոնց տաղտուկէն ձերբազատուելու համար:
Բայց կը մտածե՞նք, թէ քանի ժամ կը յատկացնենք անոնց դաստիարակելու, հայկական մեր արժէքներուն աղերսելու, միասին գիրք մը ընթերցելու, թէկուզ զրուցելու զիրենք յուզող հարցերու շուրջ:  Մեզ հետաքրքրողը հայերէն լեզուի նի՞շն է միայն դպրոցէն ներս, կամ՝ մեր զաւկին անունը գերազանցներու ցանկին մէջ տեսնե՞լը։
Այսօր, մեր աշակերտը որքանո՞վ կրնայ արտայայտել իր մտքերը բանաւոր թէ գրաւոր ձեւով, եթէ չունի բառամթերք, մտային պաշար։ Ուրկէ ՞ պէտք է ապահովել այս բոլորը, եթէ ոչ՝ տպագիր թէ առցանց գիրքերէն։
Եթէ մեր զաւակներէն պիտի պահանջենք հայերէնը սիրել եւ ճիշդ օգտագործել, նախ մենք մեզ պէտք է սրբագրենք։
Մեր հզօր մայրենին չաղաւաղենք ուրեմն։Սփիւռքի մէջ կրկնակի պարտաւորութիւն ունինք զայն պահելու, պահպանելու:
Ցեղասպանութենէն վերապրողները նախ եկեղեցի ու դպրոց հիմնեցին, ոչ թէ շքեղ տուներ։ Անոնք հիմնեցին հայ լեզուի ու ազգապահպանման տաճարները իրե՛ նց իսկ հոգիներուն մէջ։
Իրե՛նց կը պարտինք հայապահպանումը, սակայն պարտաւոր ենք պահել ու աճեցնել անոնց ցանած սերմերը՝ հայավայել կեանք մը ապրելու համար:
Տարին անգամ մը գրադարան այցելելով, կամ ցեղասպանութիւնը յիշելով որպէս հայ չենք գոյատեւեր: Հայրենիք, լոկ որպէս զբօսաշրջիկ, այցելելով չենք հայանար: Ժամանակակից միջոցներու օգտագործումով, սերունդներու մտաւոր ու հոգեկան կարելիութիւնները զարգացնելով կը յառաջանանք:
Մեր միութիւններուն եւ հաստատութիւններուն ազգապահպան ճիգերը չենք ուրանար, բնականաբար, սակայն մեր աշխատանքին նոր որակ, իսկ մտածումին խորք տանք՝ զերծ մնալով մակերեսային մօտեցումներէ։
Արմատական փոփոխութիւնները տեղի կ’ունենան քիչ մը աւելի ազգասէր ըլլալով, մայրենի լեզուն չարհամարհելով, մանաւանդ՝ օտարամոլութեան ու ծուլութեան դէմ պայքարելով: Նորարար աշխատանքի կարիքը ունինք բոլորս:

Նորա Տանակէօզեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.