ՔԱՐԱՇԷՆ ԱՌԱՔԵԱԼԸ

0

Ինչպէս բնութիւնը ունի իր ձգողական ոժը, որ իր մօտ կը քաշէ երկիր մոլորակի բոլոր տարրերը, այնպէս ալ մարդկային կեանքին մէջ  անհատը, հոգեկան առումով, ենթակայ է զանազան ուժերու ազդեցութեան՝ ըլլան անոնք ոգեղէն ուժեր, իտէալներ, կամ վայրեր կամ նոյնիսկ երաժշտութիւն:

Յօդուածիս օրինակով, մարդկութեան այդ խմբաւորումը, այս պարագային, հալէպահայութիւնն է, իսկ ոյժը՝ քարեղէն շէնք մը:

Քարեղէն, բայց ո՛չ քարացած:

Խօսքը Հալէպի Արամ Մանուկեան Ժողովրդային Տան (ԱՄԺՏ) մասին է:

Հսկայական այս շէնքին հիմնադրման ու կառուցման աշխատանքները սկսած են 1981-ին եւ աւարտած՝ 1988-ին յատկապէս կազմուած յանձնախումբի մը հսկողութեամբ:

Ազգային տօն էր այդ օրը, ժողովուրդը պատշգամներէն եւ յարակից թաղերէն կը դիտէր, ՀՄԸՄ-ի  շեփորախումբը կը նուագէր եւ պաշտօնական հիմնարկէքը կը կատարուէր Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Գերաշնորհ Տէր Սուրէն Սրբ. Արք. Գաթարոյեանի կողմէ:

Բազմաթիւ բարերարներ նիւթապէս նպաստած էին կառոյցի շինարարութեան:

Հեռատեսութի՞ւն էր անոնց ըրածը, թէ օրուան պահանջք:

Այսօր՝ շէնքին բացումէն 27 տարի անց, շէնքը կը մնայ կանգուն թէ՛ որպէս կառոյց, եւ թէ  կազմակերպական ամրոց:

Շէնքը կը բաղկանայ չորս յարկերէ եւ ունի ներքնասրահ: Կ’արժէ անոնց մասին առանձին անդրադառնալ:

Եկէ՛ք, պտոյտ մը կատարենք…

Այսպէս, կը մտնենք ԱՄԺՏ-ի մայր դռնէն…

Գետնայարկը՝ «Սպիտակ» հաւաքավայրն է: 1988-ին, երբ տեղի ունեցաւ Հայաստանի աղիտալի երկրաշարժը, ի յիշատակ նահատակներուն, որոշուեցաւ «Սպիտակ» անունը դրոշմել այս վայրին: Օրին, ազգային գործիչներ Սպիտակ մեկնելով, այնտեղէն հող բերին ու զետեղեցին շէնքին յատակը:

«Սպիտակ»ի մէջ կը տեսնենք բոլոր տարիքի մարդիկ: Ունի նաեւ իրեն կցուած համակարգիչի կեդրոն մը եւ խաղավայր:

Շէնքին մուտքին կը գտնուի «Մեղրի» անուշավաճառը, որ առաւելաբար հայկական քաղցրեղէններ կը վաճառէ:

Գետնայարկին միւս կողմը անցնինք: «Նոր Սպիտակ» ճաշարանն է: Այս ճաշարանը վերջին տասը տարիներուն նոր կեանք առաւ: Ճաշարանը ունի իր յատուկ նուագախումբը, որ նախօրօք կը կոչուէր «Արցախ»:

Շէնքին վերի յարկերը չբարձրացած, անդրադառնանք ներքնասրահին: Հոս կայ սրահ մը, ուր փորձեր կը կատարեն Քարաթէի խումբերն ու  Համազգայինի «Շուշի» եւ «Սարդարապատ» պարախումբերու պատանիներն ու երիտասարդները:

Բարձրանանք առաջին յարկ…

«Լեւոն Շանթ» սրահ չմտած, աջ թեւին կը տեսնենք ՀՄԸՄ-ի Շրջ. Վարչութեան, ՀՄԸՄ-ի Շրջ. Սկաուտ Խորհուրդի եւ ՍԵՄ-ի Կ.Վարչութեան գրասենեակները, իսկ ձախ թեւին՝ Պատանեկան Միութեան  Ընդհ. Վարիչ Մարմնի, ՍՕԽ-ի Շրջ. Վարչութեան եւ Համազգայինի Շրջ. Վարչութեան գրասենեակները: Ձախ կողմը կը գտնուի նաեւ շէնքի կարեւորագոյն կեդրոններէն մէկը՝ «Քրիստափոր» գրադարանը, որուն կը դիմեն ամէն տարիքի մարդիկ եւ կրնան վարձու առնել իրենց նախասիրած գիրքը: Գրադարանը կ’ընդգրկէ աւելի քան 10.000 հայերէն եւ օտարալեզու գիրքեր:

Մտնենք սրահ…

Այս լայնատարած սրահին մէջ տեղի կ’ունենան մշակութային ձեռնարկներ եւ ելոյթներ, տարեկան ցուցահանդէսներ ու հանդիսութիւններ, ինչպէս նաեւ հալէպահայ միութիւններու կարեւորագոյն ժողովներ:

Սրահին աջ դռնէն կրնանք ելլել եւ հանդիպիլ «Ռատիօ Երազ»ի կեդրոն, որ աշխարհասփիւռ հայութեան կը սփռէ գաղութիս հանդիսութիւնները եւ ունի իր յատուկ յայտագիրները: Կեդրոնը կառուցուած է 2015-ին:

Վեր չբարձրացած, խնճոյքի ձայներ կը լսես արդէն:

2-րդ յարկ՝ «Անի» ճաշասրահ …

Ճաշասրահը կառուցուած է 1990-ին: Խնճոյքներ, հարսանիքներ եւ պարահանդէսներ տեղի կ’ունենան հոս: Սրահը ունի իր յատուկ նուագախումբը եւ բեմը, որուն վրայ բարձրացած են համբաւաւոր բազմաթիւ հայ երգիչներ:

Բոլորս ալ քէֆը կը սիրենք, բայց մենք շէնքին կը ծանօթանանք այժմ, բարձրանանք:

3-րդ յարկ՝ «Ս. Թէհլիրեան» սրահ…

Հոս տեղի կ’ունենան Պատանեկան Միութեան եւ Սուրիոյ Երիտասարդական Միութեան շրջանի մասնաճիւղերու ժողովները: Եռանդուն պատանիներն ու Երիտասարդները հերթաբար կը ներկայանան իրենց ժողովներուն եւ սիրայօժար կը կատարեն իրենց վստահուած պարտականութիւնները:

Ենթադրենք թէ ամառ է ու բարձրանանք տանիք՝ 4-րդ յարկ՝ «Դալար» Այգեստան:

Այս բացօթեայ ճաշարանը կառուցուած է 1989-ին եւ օդասուն ըլլալուն պատճառով դարձած է հալէպահայ ընտանիքներու մտերմիկ հանդիպման վայրը:

Քանի ելեկտրական հոսանք կայ՝ կրնանք վերելակը օգտագործել: Շէնքը ունի երկու վերելակ, որոնցմէ մէկը փանօրամիք՝ շինուած աւելի ուշ, վերջին 10 տարուան ընթացքին:

Ծանօթացանք շէնքի կառոյցին, այժմ ծանօթանանք անոր ոգեղէն ներկայութեան եւ գաղութի կազմակերպական եւ ընկերային կեանքին մէջ անոր դերակատարութեան:

«Արաբական Գարուն»ը հասաւ Սուրիա: Կենսուրախ եւ ճոխ քաղաքը դարձաւ թատերաբեմը վատագոյն բարբարոսութիւններուն եւ հրթիռակոծումներուն:

Վիճակը անյայտ էր: Ի՞նչ պէտք էր ընել: Շրջան մը միութիւնները, շփոթահար, դադրեցան գործելէ: Պարպուեցաւ ԱՄԺՏ-ը, «Սպիտակ»ը լեցուն չէր այլեւս երիտասարդներով:

«Սպիտակ»ը դարձաւ օժանդակութիւններու պահեստանոց:

«Լեւոն Շանթ»ը դարձաւ ապաստանը Ազգ. Պատսպարանին, որ կը գտնուէր Նոր Գիւղի վտանգաւոր գօտիին մէջ: Պատսպարեալները տեղատարափ ռումբերէն փախուստ տալով այս ապահով յարկին տակ ապաստան գտան:

Անձրեւը թերեւս նեղացնէր «Դալար»ի այցելուները, բայց կոյր փամփուշտն ու հրթիռը անոնց կեանքը կրնային խլել: «Դալար»ն ալ փակուեցաւ:

Սակայն, այս մէկը երկար չտեւեց,որովհետեւ բոլորն ալ քաջ գիտէին, թէ այդ օրերուն շէնքը այլ առաքելութիւն ունէր: Ան ամրոցը դարձած էր պատերազմէն տուժող ու անտուն եւ անկեդրոն մնացող մեր միութիւններուն:

Վերապրեցան միութիւնները…

Երիտասարդներն ու Պատանիները իրենց տուած խոստումը կեանքի կոչեցին՝ սկսան ծառայել տառապեալ ժողովուրդին:

Համազգայինի «Բ. Կանաչեան» երաժշտանոցը, «Զուարթնոց» երգչախումբն ու պարախումբերը իրենց գործունէութիւնը շարունակեցին այս կեդրոնէն ներս, իսկ Հայագիտական Հիմնարկը կայք հաստատեց ԱՄԺՏ-ի 3-րդ յարկը ու դասաւանդութիւնները հոն շարունակուեցան:

Շուտով կեանքի կոչուեցան «Սպիտակ»ն ու «Նոր Սպիտակ»ը ու անգամ մը եւս երիտասարդութեամբ լեցուեցան :

Երբ քաղաքը մութ էր ու չէր օժտուած տակաւին ելեկտրածին սարքերով (Generator), հալէպահայեր ԱՄԺՏ կու գային ու անոր լոյսը կը վայելէին:

Երբ քաղաքը ծարաւ էր, կառոյցը իր դռները լայն բացաւ: Շէնքի մուտքին ջրհոր բացուեցաւ ու  ջուրէն օգտուելու  համար պատրաստուեցան յատուկ ծորակներ, ուրկէ տեղացիք, հայ թէ արաբ առանց խտրականութեան, կ’օգտուէին: Յառաջացաւ նաեւ «Ջուրի մատակարարման յանձնախումբ», որ յատուկ ինքնաշարժով մը եւ կամաւոր ակումբի տղոց միջոցով ջուր մատակարարեց բնակարաններուն:

Պատերազմի շրջանին, շէնքին յաջորդական խնամակալութիւնները եւ Տնօրէնութիւնը ամէն ջանք ի գործ դրին կեդրոնը բարելաւելու եւ զայն գաղութի բազմաթիւ կարիքներուն ի սպաս դնելու համար:

Ժողովուրդը պէտք ունէր այս բոլորին՝ մխիթարուելու ու սպիացնելու համար իր վէրքը… բոլորիս վէրքը:

Բայց…

Այս բոլորը կը ձախողէին, եթէ ուժերը մէկտեղող այս օրրանը չ’ըլլար:

Եւ Հալէպը թօթափեց պատերազմի փոշին, ու վերականգնումի փողը հնչեց:

«Սպիտակ»ին, «Նոր Սպիտակ»ին եւ «Անի»ին համբաւը տարածուած էր: Մատչելի գինն ու համեղ ճաշատեսակները գործը կը դիւրացնէին:

«Դալար»ը անտարբեր չէր կրնար մնալ: Եւ այս անգամ, աւելի ուժգին վերադարձաւ: Լուսաւոր ու համեղ ճաշատեսակներով օժտուած՝ ամբողջ ամառը մնաց խճողուած:

Արաբները կ’ըսեն. «Անունը անուանեալին վրայ է»:

Արա՜մ Մանուկեան…

Ազգային հերոս…

Վեց դարերու հայրենազրկումէ ետք ազատ ու անկախ պետականութիւն կերտող ռահվիրայ:

Վեց տարիներու խաւարէ ետք, գաղութս կանգուն պահելու մէջ նկատառելի դեր չունեցա՞ւ եւս ա՛յս «Արամ Մանուկեան»ը :

Որքա՜ն ափսոսանքով կը նայինք հեռաւոր ափեր ապրող հայերուն, որոնք հեռու մնացեր են ազգութենէն: Ի՞նչն է պատճառը:

Այս է…

Ունէին Արամ Մանուկեան, սակայն չունեցան «Արամ Մանուկեան»:

Իսկ հոս՝ անհատը հանգրուանաբար հասակ կ’առնէ:

Մանուկը՝ մօր գրկին մէջ, տակաւին նորածին, սակայն անգիտակցաբար ներկայ է:

Երեխան՝ իր ջերմուժը պարպելու համար խաղավայր կը մտնէ:

Դպրոցականը՝ ընկերները հաւաքած, պատի թերթ կը պատրաստէ:

Պատանին՝ ծրար մը թեւին տակ առած, ժողովասրահ կը բարձրանայ:

Արուեստագէտը՝ կը գծէ, կը նուագէ կամ կը պարէ:

Երէցը՝ կը խրատէ կրտսերը ու ցուցմունք կու տայ անոր:

Երիտասարդը տաքարիւն, որպէս վաղուան ղեկավար, կը թրծուի ազգային հոգիով ու աստիճանաբար կը կազմաւորէ իր նկարագիրը:

Փա՜ռք…

Այն մտքին, որ յղացաւ այս շէնքը հիմնելու գաղափարը

Այն քսակին, որ նպաստեց անոր կառուցումին

Այն ձեռքին, որ աշխատեցաւ

Եւ բազուկին, որ Սուրիոյ պատերազմի ընթացքին պաշտպանեց զայն:

Քրիստ Խրոյեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.