ԵՒ ՅԱՂԹԵՑ ԴԱՄԱՍԿՈՍԸ

0

Որքանո՞վ արդարացի է, որ երեք գերպետութիւններ խոստանան հիմնովին խոցել Սուրիոյ պետութեան ոյժը, խախտել անոր հաւասարակշռութիւնը, պատժիչ ռազմական հսկայական գործողութիւններով սասանել երկրի վարչակարգը եւ փոփոխութեան ենթարկել Ասթանայով ու Սոչիով ամրագրուած այժմու երկրի քաղաքական դրութիւնը, որ արտացոլումն է ռազմականին… իսկ արդիւնքը՞:

14 Ապրիլին, նախքան արեւածագը, Սուրիոյ դէմ տեղի ունեցած եռակողմ յարձակումը հակառակորդին եւ իր դաշնակիցներուն կողմէ, 7 տարի սպասուած արտաքին «բախտորոշ» գրոհի մը ձախող փորձն էր, վիժումն էր, որ տեւեց ընդամէնը մէկ ժամ, եւ կանխարգիլեց իսկական վտանգը՝ լայնածաւալ պատերազմը, այն պարզ պատճառով, որ յարձակող եռեակը, մանաւանդ ԱՄՆ, չէր եւ չի փափաքիր Ռուսիոյ Դաշնութեան հետ ուղղակի բախում ունենալ եւ փոխադարձաբար: Այս իսկ պատճառով, կործանիչներու, եւ հրթիռներու արձակումը տեղի ունեցան Կարմիր Ծովի ամերիկեան նաւատորմէն, թրքական` «Ինճիրլիք», սէուտական` «Զահրան», Քաթարի` «Ատիտ», յորդանանեան «Ազրաք» ամերիկեան խարիսխներէն, սուրիական գրաւեալ «թանաֆ» խարիսխէն, եւ այլ ֆրանսական, թէ անգլիական խարիսխներէ, ի բացառեալ վերջերս Սուրիոյ Մեջերկրականի ափերուն կուտակուած նաւատորմերէն կամ սուզանաւերէն, որովհետեւ տուեալ շրջանի երկնային տարածքը կը գտնուի ռուսական Հըմէյմիմ կեդրոնի անմիջական ինքնապաշտպանութեան ներքեւ: Ցամաքի, ջուրի, թէ ջուրի յատակի՝ ռազմական սարքերու հակասական դրութիւնները բացարձակապէս թոյլ չէին տար կողմերուն, միակողմանի թէ երկկողմանի խորանալ ու թափ տալ հարուած-հակահարուածի ընթացքին՝ առանց հաշուի առնելու, երկկողմանի ահաւոր վնասները, եւ աշխարհի տարբեր տարածքներու մէջ ուղղակի թէ անուղղակի բախումները:

103 հրթիռներէն, որոնք ըստ ԱՄՆ նախագահին նորագոյններն էին, 71-ը վար առնուեցան սուրիական հակաօդային ինքնապաշտպանութեան համակարգերուն կողմէ: Այդ համակարգերը արտադրուած էին Խորհրդային Միութեան տարիներուն (ապա արդիականացուած տեղական ճիգերով), ինչպէս ռուսական ու տեղական ռազմական-համակարգչահէնները: Թուաբանական պարզ հաշուարկով կը նկատենք, որ չեզոքացուած հրթիռներու համեմատութիւնը 69 առ հարիւր է, իսկ 31 առ հարիւրը յաջողած է հասնիլ  4 մարտական թիրախներու, որոնցմէ 3-ը դատարկ էին, իսկ 4-րդին՝ «Ալ Տըմէյր» ռազմական օդակայանին պարագային, որ կը գտնուէր Դամասկոսի հիւսիս-արեւելքը եւ աշխոյժ դերակատարութիւն ունէր Տումա քաղաքի ազատագրման գործողութիւններուն ընթացքին, շուտով նաեւ՝ Տըմէյր քաղաքի, Ռուսիոյ Դաշնութեան Պաշտպանութեան Նախարարութիւնը յայտնած էր, որ այդ օդակայանին վրայ արձակուած 12 հրթիռները հիմնովին չեզոքացուած են նախքան իրենց թիրախին հպիլը:

Արեւմուտքի պատուաստիճան բոլոր ներկայացուցիչները (ներառեալ՝ անոնց ենթակայ Սէուտական Արաբիոյ խանդավառ գահաժառանգը, Ուաշինկթըն կատարած իր վերջին այցելութեան ընթացքին), վերջապէս յստակօրէն յայտնեցին, որ այսուհետեւ պահանջուածը Սուրիոյ վարչակարգին տապալումը չէ, այլ՝ «պատժել, ու կանխարգիլել քիմիական զէնք կիրարողը եւ կիրարումը»: Մեծագոյն նահանջ՝ մեծագոյն յարձակումի նախօրէին, ընթացքին եւ աւարտին: Իսկ աշխարհը քաջածանօթ է Արեւմուտքի քիմիաբանական միֆերու իրերայաջորդ առասպելներուն՝ տակաւին 21−րդ դարու առաջին օրերէն… վկան՝ իրաքեան պատերազմին զոհուած մէկ միլիոն քաղաքացներն իսկ են:

Սուրիոյ ուղղութեամբ այս յարձակումը նահանջ մըն էր, որ պարտադրուեցաւ ողջ Արեւմուտքին եւ իր դաշնակիցներուն՝ Սուրիոյ եւ իր դաշնակից ուժերուն կամքին, զինուժին, հանճարին, եւ զոհաբերութեան շնորհիւ:

Ամերիկեան հանրային կարծիքի ուշադրութիւնը թեքել փորձող նախագահի ներքին, եւ օրըստօրէ աճող-բազմացող խնդիրներն են, որոնք կը սպառնան ցնցել իր գահը: Ան կը միտի նաեւ անգլիացի վարչապետը փրկել, թէկուզ ժամանակաւոր, նախկին լրտես՝ Սքրիպըլի ոդիսականէն, որ եւս քիմիաբանութիւն կը բուրէ, այս անգամ՝ հակառուսական: Հարուածել Ասթանա եւ Սուչիի բրօ-սուրիական գործընթացները, եւ վերադառնալ ժընեւեան նիստերուն, սակայն իրենց անցեալի, 2012-ի պարունակութեամբ եւ օրակարգերով, ինչ որ այսօրուան ռազմական իրերու դրութեամբ ցնորամտութիւն է:

Այդուհանդերձ, այս յարձակումին հետեւանքով.

Ա. Սուրիա յաջողեցաւ տարիներու հետապնդած իր նպատակը իրականացնել եւ Ռուսաստանէն ստանալ S300 տիպի արդի հակաօդային պաշտպանութեան սարքեր: Հակառակ անոր, որ Ռուսիա կը խուսափէր այս քայլէն՝ արեւմուտքի հետ իր համաձայնութիւնները յարգելու սիրոյն: Նոյնն էր պարագան, երբ թրքական օդուժը վար առաւ ռուսական կործանիչը, ինչ որ առիթ ընծայեց Ռուսաստանին՝ խախտելու տարածաշրջանի ուժական հաւասարակշռութիւնը, եւ S400 տիպի իր արդիագոյն սարքերը լարել սուրիական հողերուն վրայ՝ պաշտպանելու իր սեփական զինուժն ու օդուժը: Ի տարբերութիւն անոր, սակայն, այս անգամ ձեռք բերուած սարքերու օգտագործման որոշումը միայն սուրիական բանակին կը պատկանի, անկախ դաշնակից Ռուսաստանի ռազմաքաղաքական հաշուարկներէն:

Բ. Ռուսական կողմը բացայայտօրէն հաստատեց, որ Սուրիոյ հարաւարեւելեան շրջանի, Յորդանանի սահմանին մօտ գտնուող, «Թանաֆ» խարիսխը, որ կը գտնուի զինեալներու վերահսկողութեան տակ, ուր հաստատուած էին ամերիկեան ուժեր՝ «գրաւեալ» խարիսխ է: Այս կը նշանակէ, որ այսուհետեւ Սուրիա եւ իր դաշնակից ուժերը  ռուսական համաձայնութեամբ՝ ունին օրինական ենթահող,  հարուածելու երկրի տարածքին գտնուող ամերիկեան որեւէ խարիսխ կամ զօրախումբ: Խորքին մէջ, նախապէս, Ռաքքայի մէջ արձանագրուեցաւ նման նախադէպ մը, երբ ամերիկեան շրջուն հսկողութեան ուժեր ականահարուեցան (անծանօթներու ձեռամբ) եւ երկու ամերիկացի զինուորներ սպաննուեցան: Հետագային գործողութեան պատասխանատուութիւնը ստանձնեց «Սուրիոյ Ժողովրդային Դիմադրութիւն»ը:

Յարութ Էօրտէկեան

Share.

Leave A Reply