ԹԱԴԷՈՍ ԱՒԵՏԻՍԵԱՆ. «ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ Կ’ՈՒՐՈՒԱԳԾԷ ԵՐԿՐԻ ԸՆԿԵՐԱ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԻ ԻՐ ՀԻՄՆԱԴՐՈՅԹՆԵՐԸ»

0

ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւններու գրասենեակի ծրագիրներու համակարգող, տնտեսագիտութեան թեկնածու, փրոֆ. Թադէոս Աւետիսեան «Երկիր» կայքէջի թղթակիցին հետ զրոյցի մը ընթացքին ըսաւ, որ Դաշնակցութիւնը կ’ուրուագծէ երկրի ընկերա-տնտեսական զարգացումի իր հիմնադրոյթները` ներկայացնելով ընկերա-տնտեսական նախագիծին մանրամասնութիւները:

Ստորեւ կը ներկայացնենք հարցազրոյցը.

 

Հ.1- Պարոն Աւետիսեան, ի՞նչ նպատակով մշակուած է ՀՅԴ ընկերատնտեսական քաղաքականութեան հիմնադրոյթներու նախագիծը:

Թ.Ա. Նախագիծին մշակումը նախաձեռնած է ՀՅԴ Բիւրօն՝ նախորդ տարուան աւարտին: Նախագիծը մշակած է ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւններու գրասենեակը: Նախագիծը թեւակոխած է ներքին քննարկումներու առաջին փուլը եւ այժմ կը դրուի հանրային բաց քննարկումի՝ հրապարակայնացման միտումով, ինչպէս նաեւ պետական ու հանրային հատուածէն, մասնագիտական ու փորձագիտական շրջանակներէն առաջարկներ ստանալու նպատակով: Անշուշտ նախագիծով առաջարկուող որոշ մօտեցումներ, դրոյթներ, առանձին լուծումներ կրնան վիճելի ըլլալ քաղաքական եւ մասնագիտական շրջանակներուն մէջ: Ուստի, նպատակ ունինք հանրային լայն իրազեկումէն բացի, յառաջիկայ շահագրգիռ քննարկումներու արդիւնքներով, ալ աւելի բարելաւել Դաշնակցութեան կողմէ առաջ բերուած հիմնադրոյթները: Անոր համար է, որ ան հրապարակուած է՝ որպէս նախագիծ: Հետեւաբար, հաւասարապէս կարեւոր կը համարենք եւ կ’ակնկալենք շահագրգիռ բոլոր կողմերուն լայն մասնակցութիւնը նախագիծի հանրայնացումին ու յառաջիկայ քննարկումներուն: Լրամշակուած նախագիծի վերջնական տարբերակը եւս կը հրապարակուի եւ ՀՀ Ազգային Ժողովի յառաջիկայ ընտրութիւններուն ընդառաջ՝ կրնայ հիմք ծառայել ՀՅԴ նախընտրական ծրագիրին համար:

 

Հ.2-Ի՞նչ է անոր հիմնական բովանդակութիւնը:

Թ.Ա.- Նախագիծը կը բովանդակէ Հայաստանի անկախացումէն ի վեր վարուող նէոլիպերալ (նոր ազատական-«Գ.») տնտեսական քաղաքականութեան ընդհանրացած հիմնահարցերը, վերջիններուս ընկերային բացասական ազդեցութեան մարտահրաւէրները, միւս կողմէ ալ, նկատի առնելով նաեւ վերջին շրջանի քաղաքական զարգացումներն ու նոր իրողութիւնները, օրակարգ կը բերուին Հայաստանի ընկերա-տնտեսական զարգացումին առնչուող ՀՅԴ հիմնարար մօտեցումները, սկզբունքներն ու հաւաքական լուծումները:

Հ.3 Խնդրեմ մանրամասնութիւններ ներկայացնէք…  ինչպիսի՞ հիմնահարցերու եւ մարտահրաւէրներու մասին է խօսքը:

Թ.Ա. -Մասնաւորապէս ներկայացուած են տնտեսական հետեւեալ հիմնահարցերը՝ պետական սեփականութեան առաւելագոյն մասնաւորեցում եւ կրճատում, տնտեսութեան ուղղակի կարգաւորումէն դէպի անուղղակի մեթոտներու գործադրում, ազգային արժոյթի դրամական զանգուածի սահմանափակումի սկզբունքի արմատաւորում, արտաքին առեւտրային հովանաւորչական գործիքներու կրճատում, տարածքային համաչափ զարգացումի ոչ բաւարար գործիքակազմ, ընկերային նուազագոյն երաշխիքներու ապահովումի ոչ բաւարար արդիւնքներ, աշխատաշուկայի պետական կարգաւորման անհամարժէք դրոյթ: Եւ, բնականաբար, այս հիմնահարցերը յառաջացուցած են երկրի տնտեսութեան զարգացումին ընկերային ներառականութեան վերաբերող շարք մը մարտահրաւէրներ, որոնք առանձնացուցած ենք երեք հիմնական ուղղութիւններով՝ Նեոլիպերալ մաքրոտնտեսական (ամբողջական տնտեսութիւն-«Գ.»)  քաղաքականութեան հետեւանքով պետութեան մասնակցային, խթանիչ եւ կարգաւորիչ դերը էապէս կը նուազի: Աշխարհաքաղաքական գործօններով պայմանաւորուած մարտահրաւէրներ, որոնք առարկայականօրէն կախուած են նաեւ արտաքին միջավայրային ազդակներով՝ տնտեսական շրջափակում, դէպի ծով ելքի բացակայութիւն, պատերազմի սպառնալիք ու վտանգ, անով պայմանաւորուած նաեւ՝ ռազմական ծախսերու պարտադրուած յաւելում եւ այլն:

Միքրոտնտեսական (մասնակի տնտեսութիւն- «Գ.») մակարդակի վրայ զարգացումի մարտահրաւէրները հիմնականապէս կապուած են ձեռնարկութիւններու տնտեսական արդիւնաւէտութեան եւ մրցունակութեան, սահմանափակ մրցակցութեան հարցերու լուծումին հետ:

 

Հ.4-Որո՞նք են Դաշնակցութեան սկզբունքային մօտեցումները, այս մարտահրաւէրներու պարագային, տնտեսութեան զարգացումին ընկերային ներառականութիւնը ապահովելու ուղղութեամբ:

Թ.Ա. – Ընկերային առումով, պետութիւնը պէտք է լիարժէքօրէն ստանձնէ իր քաղաքացիին ընկերա-տնտեսական բարեկեցութեան եւ կեանքի որակի առաջանցիկ աճի ապահովումին առանցքային դերը: Դաշնակցութիւնը այս հիմնարար նպատակի իրականացման հիմքին մէջ կը դնէ հետեւեալ արժէքները՝ ազատութիւն, արդարութիւն, համերաշխութիւն:

Այսպէս՝ իրական ազատութեան կարելի է հասնիլ, եթէ ապահովուած են տնտեսական նախադրեալներն ու հաւասար կարելիութիւնները, մարդը ունի ընկերային երաշխիքներ, որոնք կ’ապահովեն անոր ազատ կամքի արտայայտութիւնը: Արդարութիւնը կը պահանջէ տնտեսութեան արդիւնքի արդար բաշխում եւ վերաբաշխում: Սակայն այն չ’ենթադրեր խորհրդային բացարձակ «հաւասարութիւն»: Չի հակասեր նաեւ աշխատանքը՝ ըստ քանակի ու որակի վարձատրելու շուկայական սկզբունքին: Արդարութիւնը ընկերային պետութեան հիմքն է եւ կ’երաշխաւորէ հասարակութեան համերաշխութիւնը։ Իսկ համերաշխութիւնը միայն բարեգործութիւն չէ, ան գոյատեւման եւ ազգի տեսլականին հասնելու գրաւականն է, կեանքի որակի եւ կայուն զարգացումի ապահովման նախապայմանը: Ինչ կը վերաբերի տնտեսական ձեւաչափին, պէտք է անդրադառնալ, որ կարգաւորուող շուկայական տնտեսութեամբ, ընկերային ու ժողովրդավարական երկիր ունենալու Դաշնակցութեան հայեցակարգի հիմքին լոյսին տակ յառաջ կը  մղուին երեք հիմնական սկզբունքներ՝ առաջանցիկ տնտեսական աճ, ընկերային ներառականութիւն եւ արդարութիւն-կայուն զարգացում: Երկրորդ սկզբունքը ապահովելու համար տնտեսական աճը անհրաժեշտ, բայց անբաւարար պայման է: Զուգահեռաբար եւ փոխադարձութեան սկզբունքով՝ տնտեսական զարգացումը պէտք է անշեղօրէն ուղենշուի ընկերային ներառականութեամբ եւ արդարութեամբ: Նախ՝ ՀՆԱ առնուազն 25 տոկոսը, ներկայիս մօտ 12 տոկոսին փոխարէն, սահմանուած թիրախներուն ու առաջնահերթութիւններուն համաչափ, պէտք է ուղղուի ընկերային պաշտպանութեան, առողջապահութեան, կրթութեան եւ մշակոյթի ոլորտներուն: Պետական միջոցներու կայուն բազմացումին զուգահեռ, պէտք է իրականացուին պետական եւ համայնքային արդիական ծրագիրներ՝ իւրաքանչիւր քաղաքացիի նուազագոյն ընկերային կարիքներու բաւարարման վերջնական նպատակով: Զուգահեռաբար, առաջնային կարեւորութիւն ունի աշխատաշուկայի պետական կարգաւորումը եւ աշխատողներու ընկերային-աշխատանքային իրաւունքներու պաշտպանութիւնը: Մասնաւորապէս՝ Զբաղուածութեան պետական աջակցութեան ծրագիրներու ակնկալուող արդիւնքով պէտք է սահմանուի գործազուրկի կայուն զբաղուածութեան ապահովումը՝ այն մօտեցումով, որ իւրաքանչիւր շահառուի համար ծախսուած պետական միջոցները վերադարձուցին անոր եկամուտին հարկերով: Պետութեան համար աւելի նպատակայարմար պէտք է ըլլայ աշխատատար ճիւղերու ձեռնարկութիւններու մասնակի սուբսիդաւորումը (օգնութիւնը-«Գ.»)՝ որպէս անապահովութեան նպաստին այլընտրանք եւ տարածքային համաչափ զարգացումի գործիք: Հաշմանդամութիւն ունեցող անձերու զբաղուածութեան ապահովման համար, ի լրումն, անհրաժեշտ են նաեւ՝ մեծ գործատուներու կողմէ պարտադիր ապահովման աշխատատեղերու բաժինի լիարժէք կիրառումը, պետական աջակցութեամբ ընկերային ձեռնարկատիրութեան գոյացումն ու զարգացումը: Նուազագոյն աշխատավարձը պէտք է շարունակաբար բարձրացուի ընկերային գործընկերութեան հարթակին վրայ, իրական բանակցութիւններու հէնքի վրայ՝ կենսապահովման նուազագոյն զամբիւղի արժէքին համաչափ, նուազագոյն/միջին աշխատավարձ յարաբերակցութիւնը պահելով՝ 50-60 տոկոս միջակայքի մէջ: Իսկ ընկերային գործընկերութեան արդիւնաւէտ զարգացումին հիմնական պայման կը դառնայ՝ իրապէս անկախ, ներկայացուցչական եւ հզօր արհմիութիւններու գոյութիւնը: Միւս կողմէ, ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտաւորութիւններուն համապատասխան՝ անհրաժեշտ է ամբողջականացնել աշխատանքային օրէնսդրութեան կատարման նկատմամբ պետական վերահսկողական համակարգը՝ բարձրացնելով արդիւնաւէտութիւնը, բացառելով առկայ եւ կարելի փտածութեան վտանգները: Նուազագոյն աշխատավարձի բարձրացումին զուգահեռ պէտք է պարբերաբար վերանայուին անապահովութեան նպաստի չափերը՝ հիմք ընդունելով պետական պիւտճէի աճող կարելիութիւնը եւ կենսապահովումի նուազագոյն զամբիւղի արժէքը: Սակայն անապահովութեան նպաստ պէտք է ստանան աղքատ այն ընտանիքները, որոնց կազմին մէջ չկան աշխատանքային տարիքի աշխատունակ անդամներ, իսկ աշխատանքային տարիքի աշխատունակ անձերուն պէտք է առաջարկուի պետական աջակցութեամբ կայուն զբաղուածութիւն: Կենսաթոշակային նոր համակարգի ձեւաւորումի համար կ’առաջարկուին հետեւեալ հիմնական սկզբունքները՝ պետութեան պարտաւորութեան դրական կիրարկում, միջսերնդային եւ ներսերնդային համերաշխութիւն, գործատու – աշխատող – պետություն ամբողջական մասնակցութիւն, համարժէքութիւն՝ կենսաթոշակի չափի համար ելակէտ պէտք է հանդիսանայ կենսաապահովման նուազագոյն զամբիւղի արժէքը կամ երկրի միջին աշխատավարձի առնուազն 40%-ը, օրինական եւ կայուն աշխատանքի խթանում՝ աշխատանքային տարիներու հաշուառում թոշակի չափի որոշման համար:

 

Եւ վերջաւորութեան կայուն զարգացումի ապահովման նպատակին գծով խօսինք: Կայուն զարգացումը կը պահանջէ, որ քաղաքականութիւնը միտուած ըլլայ կեանքի որակի առաջանցիկ բարելաւումին, նաեւ՝ վաղուան բարեկեցութեան հիմքերու ապահովումին: Այստեղ յենասիւնային են՝ ժողովրդագրութիւնը, կրթութիւնը, առողջապահութիւնը, մշակոյթը, շրջակայ միջավայրի պաշտպանութիւնը: Ծայրայեղ վիճակի հասնող ժողովրդագրական հարցերու լուծման համար տնտեսական աճն ու ընկերային լարուածութեան տկարացումը ինքնին բաւարար չեն: Անհրաժեշտ է պետական համակարգուած մօտեցումով ձեւաւորել ժողովրդագրական զարգացման ռազմավարական աջակցութիւն, հետեւեալ հիմնական ուղղութիւններով՝ ծնելիութեան խթանում, արտագաղթի կանխում եւ ներգաղթ, տարածքային համաչափ զարգացում ու կեանքի որակի բարելաւում: Կրթական քաղաքականութիւնը պէտք է բխի ոչ միայն աշխատաշուկայի առկայ պահանջարկէն, այլ նաեւ՝ առաջանցիկ լուծումներով, որակեալ քատրերու պատրաստութիւնը պէտք է դառնայ գիտելիքահէն եւ նորագործական տնտեսութեան զարգացման հիմք: Ծառայութիւններու որակի ու մատչելիութեան երաշխիքներու լիարժէք ներդրումով եւ պետական ֆինանսաւորումով՝ պէտք է անվճար ապահովուին նախադպրոցական կրթութիւնը, հանրակրթութիւնը եւ մասնագիտական կրթութիւնը: Առողջապահութեան ոլորտին մէջ բարեփոխումները պէտք է ուղղուած ըլլան՝ նուազագոյն բազային փաթեթով պարտադիր պետական ապահովագրութեան փուլային ներդրումին, ինչպէս նաեւ ծառայութիւններու արդիականացումին, որակի ու մատչելիութեան բարձրացումին, համակարգի ամբողջական ելեկտրոնային կառավարման գործիքներու ներդրումին, ճկուն սակագիներու ձեւաւորման խթաններու ապահովումին: Մարզերուն մէջ պէտք է ձեւաւորուին Երեւանի բուժօգնութեան հաստատութիւններուն չզիջող բժշկական կեդրոններ։ Մշակութային ժառանգութեան զարգացումը պէտք է մշտապէս ըլլայ պետութեան նպատակային աջակցութեան ենթակայ, հիմք ունենալով՝ հոգեւոր աղքատութեան յաղթահարումը, նորարարութիւններու խթանումը, մշակութային բազմազանութեան քաջալերումն ու հասանելիութիւնը, ազգային մշակութային արժէքներու միջազգայնացումը, ինչպէս նաեւ մշակութային կրթութեան եւ գեղարուեստական դաստիարակութեան համար տարրական հիմքերու ապահովումը: Բնապահպանական առումով ընդունելի վիճակի ապահովումը եւս կը հանդիսանայ կայուն զարգացման ընդհանուր գործօն՝ ներկայ սերունդին համար ստեղծելով համերաշխութեան մթնոլորտ, իսկ ապագայ սերունդներու համար՝ զարգացման հաւասար պայմաններ։ Հետեւաբար, քաղաքականութիւնը պէտք է միտուած ըլլայ՝ բնական աղբիւրներու գերշահագործման բացառումին, շրջակայ միջավայրի, անոր կարգին մարդու կեանքին եւ առողջութեան վրայ բացասական ազդեցութեան նուազեցումին, բնական աղբիւրներու համալրուած կառավարումին, ստացուող եկամուտներու արդար բաշխումին:

Հ.5 Ինչպէ՞ս կարելի է առաջարկներ ներկայացնել այս փաստաթուղթին առնչութեամբ:
Թ.Ա. Ինչպէս սկիզբը արդէն ըսի, փաստաթուղթը յառաջիկայ երկու ամիսներուն պիտի դրուի հանրային լայն քննարկումի, անշուշտ նաեւ՝ առարկայական առաջարկներ ստանալու նպատակով: Նաեւ կը փափաքիմ տեղեկացնել, որ փաստաթուղթի ելեկտրոնային տարբերակը հասանելի է՝ http://www.arfd.info/hy/?p=45879 էջին վրայ: Իսկ փաստաթուղթին շուրջ առաջարկները կարելի է ուղարկել research@arfd.am ելեկտրոնային հասցէով: Կ’ակնկալենք առարկայական եւ շահագրգիռ առաջարկներ:

Հարցազրոյցը վարեց

Արազ Գայմագամեան

 

 

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.