ՀՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ

0

Միութեան մը հզօրութիւնը կը կայանայ անոր անդամներուն պատկանելիութեան գիտակցութեան եւ հաւատարիմ ծառայութեան մէջ: Սա, բնականաբար, հպարտութեամբ կը համակէ նաեւ զիրենք։ Կարդանք ՀՄԸՄ-ական Սիմոն Սիմոնեանի յուշերէն պատառիկ մը, որ կը խտացնէ իւրաքանչիւր ՀՄԸՄ-ականի կապուածութեան կախարդական բանալիին գաղտնիքը։

1923-1925 թուականներուն, ՀՄԸՄ-ի կորիզը կազմող «Համազասպ» ֆութպոլի խումբը ունէր իր Բ. Եւ Գ. Խումբերը եւս։

Ֆութպոլի պաշտօնական միակ դաշտը կը գտնուէր Հալէպի Շոքեկառքի Ընկերութեան տէփոյին մէկ կողմը։ Գրեթէ ամէն Կիրակի հոն տեղի կ’ունենար ֆութպոլի մրցում։

Այն ատեն արաբական ոչ մէկ խումբ գոյութիւն ունէր։ Ֆութպոլի արաբական առաջին խումբը՝ «Իւնիըն Սփորթիւ» կազմուեցաւ աւելի ուշ՝ 1926 կամ 1927 թուին։ Արաբները մինչ այդ թուականը ֆութպոլ չէին խաղար, գէթ Հալէպի մէջ։ Կային միայն հայկական խումբեր՝ «Կայծակ», «Ուսումնասիրաց», «Արարատ», «Համազասպ»։

Կային նաեւ ֆրանսական բանակի խումբեր։

Ամէնէն ուշագրաւ մրցումները տեղի կ’ունենային հայկական եւ ֆրանսական խումբերուն միջեւ։ Այդ մրցումները շատ կը յուզէին մեզ՝ հայերս, յատկապէս պատանիները։

Ամէնէն աւելի «Համազասպ»ը կը մրցէր ֆրանսական խումբերուն հետ։

Ասիկա մեծ երեւոյթ էր։

Ի՜նչ ըսել, 1920-ական թուականներուն, գաղթական հայերուն եւ ամեհի, հովանաւոր պետութեան՝ ֆրանսացիներուն միջեւ մրցում…։ Գաղթական հայերուն խումբը ճակատի՜ կայսերական, գերիշխող տէրութեան բանակներուն խումբերուն դէ՞մ… Աներեւակայելի բան…։

Հպարտութիւն էր նոյնիսկ պարտութիւնը…։

Հապա՞ յաղթանակը խեղճերուն, որ մենք էինք՝ հայերս, այն ատեն։

Կիրակի օրերը կանուխ կ’երթայինք տեփոյի դաշտ, գրեթէ կէսօրին, անհամբեր կը սպասէինք մինչեւ որ դուռը բացուէր։ Կը սպասէինք բազմած երկաթուղագիծին վրայ, որ Հալէպի հիւսիսէն կը մեկնէր դէպի Թուրքիա, դէպի Կիլիկիա, դէպի Պաղտատ։

Տարի մը 1924 թէ՞ 1925 թուին, ֆրանսացիք կազմած էին ամեհի խումբ մը, իրենց օտար Լեգէոններէն (Լէժիոն Էթրանժէր)։ Անունը արդէն կը բացատրէ, որ օտար, գաղթական զինուորներէ բաղկացած խումբ մըն է, մեծ մասամբ սեւամորթ, սենեկալցիներէ, ալճերացիներէ, մարոքցիներէ եւ այլ ազգերու բնիկներէ կազմուած։

Դաշտին դրան դէմ կը սպասէին ո՛չ միայն հանդիսատեսները, այլեւ ֆութպոլիստները, բոլորը բազմած երկաթուղագիծերուն վրայ։

Անմոռանալի Կիրակի մըն էր։

«Համազասպ»ը պիտի մրցէր ֆրանսական «Լէժիոն Էթրանժէր»ին՝ վիթխարի խումբին դէմ։ Չլսուած բան։

Հայկական հիւղաւաններու փոքրերն իսկ եկեր էին դիտելու անսովոր այս մրցումը։

Արդէն ժամը 12:00-էն առաջ հոն էինք, ես իբր հայկական քեմփի լաճ, եօթը կամ ութը տարեկան, հո՛ն էի։

Երկաթուղիի երկու գիծերուն վրայ նստած անհամար հանդիսականներուն կողքին, նստած էին նաեւ ֆրանսական խումբի ֆութպոլիստները, որոնց շուրջ խռնուած էին հետաքրքիր հանդիսականները, թանձր պարիսպ կազմած։

Ճեղքեցի մարդկային պարիսպը եւ ի՜նչ տեսնեմ…։

Ֆրանսական խումբի տղաքը իրենց մարզական տարազով, բազմած են շուրջանակի։ Անոնցմէ մին, կէս-սեւ, գոց-թուխ, յայտնապէս ալճերացի, հսկայ մը, գէր, ատեն-ատեն երկաթէ երկու գիծերուն մէջէն կը վերցնէր ափի մեծութեամբ քար մը, բազմաթիւ անկիւններով, ձեռքով օդը կը նետէր, ապա գլխով կը զարնէր սրանկիւն քարին, կարծես գնդակ մը ըլլար… Գլո՜ւխ էր, թէ երկաթի խոշոր գունդ…։

Ճշմարի՛տ գողիաթ մը, որ կռիւէն առաջ սարսափ կը ձգէր հակառակորդներուն վրայ։

Աստուա՜ծ իմ, մեր տղաքը ի՜նչպէս պիտի մաքառէին գլխովը քար խփող այս հսկային ու ընկերներուն դէմ։

Ի վերջոյ դաշտին դուռը բացուեցաւ եւ սկսաւ մրցումը։

«Համազասպ»ի տղաքը, կը յիշեմ, վառ դեղին շապիկներ հագած էին։ Կը յիշեմ նաեւ անուններ՝ Շաւարշ, Անդրանիկ Գաբլանեան, Լեւոն (Յարութիւնեան), Աքելլի, որ զպունով, ֆէսով, երկար վարտիկով եւ եմենիով դաշտ կ’իջնէր եւ սանթր կը խաղար… Ուրիշ անուններ մշուշուած են։ Շաւարշը եւ Գաբլանեան Անդրանիկը յետսապահ էին այդ օրերուն։ Շաւարշ չքնաղ գեղեցկութիւն ունէր եւ մանքաղաձեւ ոտքեր, որոնք Անիի պարիսպներէն աւելի լաւ կը պաշտպանէին Հայոց Բերդը… Հեքիաթներ կը պատմէին Շաւարշի մասին, թէ գեղանի ֆրանսուհի մը սիրահարուած էր իրեն եւ մատանի մը նուիրած։ Իրապէս ականազարդ ու շքեղ մատանի մը կար անոր մատին։ Հետագային, 40-50 տարի ետք, օր մը հարցուցի Շաւարշին թէ ճի՞շդ էին իմ վաղ պատանութեան լսածներս իր մասին։ Չհերքեց…չէի ուզեր որ հերքէր իմ մանկութեան հեքիաթները, հոգ չէ թէ նաեւ չհաստատէր ու մանրամասնութիւններ չպատմէր։

Բուռն մրցում մը տեղի ունեցաւ այն օրը։

Մեր տղաքը դիմադրեցին եւ… Յաղթեցին։

Յաղթեցին կայսերական բանակի խումբին։

Գաղթական, խեղճացած, այն օրերուն ամէն կերպով ու ամէն ինչի մէջ պարտուած ժողովուրդի մը զաւակներն էին, որոնք կը յաղթէին հսկաներուն, գողիաթներուն, իրենց գլուխներով քարին խփողներուն՝ փոխան օդով լեցուն գնդակին։

Հայ կորիւնները այն օրը ովկիանոսի ալիքներուն չափ հպարտութիւն ներարկեցին քեմփերու մէջ բնակող, պարտուած ու գաղթական Հայերուն։

Իմ ազգային, հայեցի առաջին հպարտութիւնը այն օրը զգացի։

Մեր այբուբենին մէջ ամէնէն աւելի սիրեցի Հ գիրը, որով կը սկսէին Հայը, Հայկը, Հայրենիքը, Հայաստանը, Համազասպը, որմէ ծնունդ պիտի առնէր ՀՄԸՄ-ը, Հալէպի մէջ։ Հպարտութիւնն ու Հալէպը նոյնիսկ Հ սկզբնատառը կրելնուն պատճառով սիրածներուս ցանկին մէջ կը մտնեն ինքնաբերաբար։

Արդարեւ, իրաւունք ունէր բանաստեղծ Վահան Թէքէեան ըսելու, որ մենք հացի, օդի ու ջուրի չափ պէտք ունինք հպարտութեա՛ն։

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.