ԽԻՃ ՄԸ

0

Եռամսեայ դասընթացքը ակնթարթային արագութեամբ սահեցաւ: Վերջին օրը համալսարանի տնօրէնութիւնը ընդունելութիւն մը կազմակերպած էր նախապատրաստական դասընթացքի հետեւող բոլոր բաժանումներուն համար: Թիւով մօտ երկու հարիւր հոգի էինք: Անգլերէնի դպրոցին եւ նախապատրաստական դասընթացքի բաժանումներս ալ բազմազգ էին, սակայն այսպիսի զմայլեցնող բազմազանութեան տակաւին չէի հանդիպած: Եթէ ընկերս Արուշը ըլլար՝ «Պէնէթըն է»  պիտի բացագանչէր, նկատի ունենալով որ Հալէպի մէջ «United Colors of Benetton» վաճառանիշի ծանուցումներուն մէջ միայն բազմազգ ու բազմագոյն կերպարներու կը հանդիպէինք, որոնք տուեալ եղանակի նորոյթ հագուստները կը ներկայացնէին:

Բազմամշակութային ու բազմակրօն խճանկար մը կը պարզուէր սրահին մէջ: Մերըլին, Ահմատին, Նաթաշային ու մնացեալ դասարանակիցներուս կողքին, արեւելքէն, արեւմուտքէն, հիւսիսէն ու հարաւէն մէկտեղուած աւելի քան 70 ազգութիւններու ներկայացուցիչներ կը նշէին նախապատրաստական դասընթացքին աւարտն ու ջերմեռանդութեամբ կը պատրաստուէին մաքիստրոսական վերամուտին: Գոյնզգոյն էր սրահը, տղաք ու աղջիկներ, տարբեր կազմուածքով, աւանդական ու ժամանակակից տարազներով, լաչակով ու գլխաբաց, նոյնիսկ քիթին օղեր կախողներով կամ մազերը վարդագոյն ու կանաչ ներկողներով: Այդ պահուն հիմնական երեք մտածումներու վրայ կեդրոնացայ:

Առաջինը համամարդկային մեծ ընտանիքին մէկ մասնիկը ըլլալու հետաքրքրական զգացումն ու գիտակցութիւնն էր: Անկախ ցեղային, ազգային, մշակութային, կրօնական, լեզուական ու հետաքրքրութիւններու զանազանութենէն, խճանկարին մէկ խիճը, գոյնզգոյն ծաղկամանին մէկ ծաղիկը ըլլալու իրականութիւնը բերկրանք կը պատճառէր: Բերկրանքի կողքին, այս բոլորէն անկախ, բայց ո՛չ գերադաս կամ ստորադաս ըլլալու հանգամանքը կ’ուզէի բարձրաձայնել, պոռա՜լ: Առանց անուններ յիշելու, սրահին մէջ աշակերտներ կային, որոնք այնպիսի ժողովուրդներ կը ներկայացնէին, որոնց յաճախ «վերէն» կը նայինք, ու աշակերտներ՝ որոնց հանդէպ տարօրինակ ակնածանք ու մեծ համարում ունինք…: Իսկապէս, քանի՜-քանի՜ անգամներ ուրիշներէն գերադաս-շովենիզմի հասնող կամ հակառակը ստորադաս-ստրկամտութեան հասնող երեւոյթներու կը հանդիպինք մեր առօրեային մէջ: Հաւաքական բարդոյթներու հանգոյցներ կան մեր անհատական ու հաւաքական ապրելակերպին մէջ, որոնց մէջ գերակայութեան եւ ստորակայութեան բարդոյթները մերթ ընդ մերթ ու միջավայրէ միջավայր իրենք զիրենք կը պարտադրեն: Օրինակի համար, կեդրոնացէ՛ք հայկական կենացներուն եւ կամ բեմերէն արտասանուած ճառերուն ու միւս կողմէ գերզարգացած, մեզմէ աւելի հզօր երկիրներու օտարներուն հետ մեր անտեղի բաղդատականներուն վրայ ու տեսէք այս երկու բարդոյթներուն հեգնական դրսեւորումները մեր մէջ: Ուրիշներէն տարբեր եւ երբեմն ալ իւրայատուկ ըլլալու իրականութիւնը, ուրիշներէն բարձր կամ ցած ըլլալ չի նշանակեր:

Երկրորդ մտածումը գիտութեան մասին էր: Գիտութիւնը  իր բովանդակ ու բացարձակ իմաստին մէջ  հասարակ յայտարարն ու համախմբողն էր այս բազմազգ ու բազմամշակոյթ ուսանողութեան: Գիտութիւնը այն հազուագիւտ երեւոյթներէն է, որ դժուար թէ խտրականութիւն դնէ ցեղերու, կրօններու, աշխարհագրութիւններու եւ մշակոյթներու միջեւ:  Գիտութիւնը համամարդկային բարձրագոյն արժէք է, որ առանց խտրականութեան հասանելի պէտք է դառնայ համայն մարդկութեան:

Երրորդ մտածումը համամարդկային այս դրուածքին մէջ որպէս հայ մարդ ու հաւաքականութիւն, մեր տեղին ու դերակատարութեան անդրադարձին մասին էր: Ի՞նչ կ’ընենք վասն համամարդկային քաղաքակրթութեան ու արժէքներու պահպանման ու զարգացման: Ինչպէ՞ս կ’ազդենք համաշխարհային մշակոյթներուն վրայ ու կ’ազդուինք անոնցմէ: Որո՞նք են այսօր մեր մշակութային ժառանգութեան երեւոյթները եւ մշակութային ուրոյն արժեհամակարգի բաղադրիչները: Մենք ինչպիսի՞ մշակութային քաղաքականութիւն կը վարենք, որ հայկականը համաշխարհային պարունակին մէջ իր ուրոյն տեղը ունենայ, որպէսզի հայկական հին մշակոյթը հինցած-մաշած չդառնայ, այլ զարգանայ ու համահունչ դառնայ ժամանակակիցին….

-Հէ՜յ, Գէորգ, այս ամուսինս՝ Հէրի Սմիթն է: Խնդրեմ ծանօթացիր:

Տիկին սմիթն էր, որ ուսիս դպչելով մտածումներու շղթաս կոտրեց: Ետեւ դարձայ՝ վերլուծաբան Մըսթըր Սմիթին ծանօթանալու: Ինչպէս յօդուածաշարքին սկիզբը ըսած էի, տիկին Սմիթ 50 տարեկանէն վեր էր: Կ’ենթադրէի, որ ամուսինը իրեն տարեկից կամ իրմէ մեծ ու իր նման մոխրագոյն, սպիտակախառն մազերով ըլլար: Պարոն Սմիթ, 40-ականներու կէսը չանցնող, ոչ մէկ ճերմակ թել մազ ունեցող ու արտաքնապէս երիտասարդ, հասուն մարդ մըն էր: Նոր կարծրատիպ մը ջախաջախուեցաւ այն պահուն, երբ սեղմեցի պրն. Սմիթին ձեռքը եւ համաձանեցայ իրեն ուղեկցիլ՝ միասին գաւաթ մը գինի ըմպելու:

(Շարունակելի)

Գէորգ Յակոբճեան

 

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.