ԹԱՏՐՈՆԸ ԵՒ ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍԱՀԱՅ ԹԱՏՐՈՆԸ

0

Ամէն անգամ, որ մեր գաղութի մամուլէն կամ մեր հայկական բազմազան պատկերասփիւռի գովազդներէն  ծանուցուի, թէ Երեւանէն կամ Կիւմրիէն այսինչ կամ այնինչ թատերախումբը ելոյթի մը համար Լոս Անճելըս պիտի գայ  կամ մէկը «բերած» է, շուտով մէջս տեսակ մը նախանձ կ’արթննայ։ Ինչպէս կ’ըսեն.- բարի նախանձ, եթէ կը հաւատաք։ Որովհետեւ,  յիշեցնեմ՝ Սփիւռքի ամէնէն հայահոծ գաղութներէն մէկուն մէջ կ’ապրինք եւ ունինք երգչախումբեր, պարախումբեր, պարային, նկարչական  ու երաժշտական բազմաթիւ դպրոցներ, սակայն եւ այնպէս՝ թատրոնով կամ թատերախումբով աղքատ ենք։ Ինծի համար նախանձելի են Մոնրէալն ու Պէյրութը, Նիւ Եորքն ու նոյնիսկ փլատակներու տակ ապրող մեր Հալէպը եւ տակաւին ուրիշներ։

Միտքս աւելի պարզեմ։

Լսած ենք եւ կարդացած, թէ դարերու պատմութիւն  ունի հայկական թատրոնը։ Աւելի քան երկու հազար տարի առաջ Մեծն Տիգրան եւ Արտաւազդ թագաւոր հասկցած էին, որ թատրոնի ճամբով կարելի էր նաեւ ժողովուրդ դաստիարակել։ Ուստի հաստատօրէն կրնանք ըսել, թէ հայկական թատրոնը կը դասուի աշխարհի ամէնէն հին թատրոններու շարքին։ Պէտք է նաեւ աւելցնել, որ թատրոնը մարդկային մտքի ստեղծած հրաշալիքներէն մէկն ալ է, եւ մեր ժողովուրդը մեկնելով այս վարկածէն, միշտ եւ ամէն առիթով ու ամէն տեղ թատրոնով ապրած ու ապրեցուցած է զայն։ Այսպէս, ան ուր որ հաստատուած է, իր դպրոցին, եկեղեցիին կամ կեդրոնին կողքին կամ մէջը հիմնած կամ կառուցած է նաեւ իր թատրոնն ու  բեմով սրահը: Վկայ սփիւռքի տարածքին ցրուած հայ թատրոնները, ուր տարիներու երկայնքին գէշ-աղէկ հայ հեղինակներու ստեղծագործութիւնները արտացոլացուցած են մեր պատմութիւնը, մեր տարբեր խաւերու կենցաղը, մեր բարքերը, մեր մշակոյթը, մեր հասարակական եւ ընտանեկան կեանքը, մեր փառասիրութիւնը, հայրենասիրութիւնը, առաքինութիւնն  ու մեր ազգային, ընկերային զանազան բարքերը։ Այս բոլորը, արհեստավարժ կամ սիրողական  դերասաններու խաղերով, վկայեալ կամ ոչ վկայեալ բեմադրիչներով, բեմական համեստ յարդարանքով, բեմէն հնչող մեր մայրենի լեզուով, խօսքով, ձայնով, լոյսերով եւ ձայնային զանազան խաղերով ու ձեւաւորումներով, չարին ու բարիին, գեղեցիկին ու վատին, ծիծաղին ու հեգնանքին ձեւակերպումներով։ Ու այս ձեւով գրաւած է հանդիսատեսը, որովհետեւ իւրաքանչիւր հնչող միտք, շարժում, դէպք, խօսք վերածուած է խորհուրդի եւ եւ շատ յաճախ ալ խրատի բնոյթ ստացած։

Հանդիսատեսը իւրաքանչիւր ներկայացման ալ, պատիւ իրեն, իր նիւթականով, իր ծիծաղով, իր սիրով ու ակնածանքով, իր քաջալերանքով ու ջերմ ողջոյններով քաջալերած է հայ բեմի վարպետները, նուիրեալ դերասան-դերասանուհիները, թատերագիրը, բեմադրիչը, կազմակերպիչ յանձնախումբի անդամները, վարագոյրի ետին գործող անանուն կամաւորները եւ այս ձեւով իր ջերմ երախտագիտութիւնն ու գնահատանքը  արտայայտած է։

Ես  յաճախ ուրախութեամբ ներկայ գտնուած ու միաժամանակ մօտէն հետեւած եմ իւրաքանչիւր թատերական ներկայացումի, որովհետեւ անկեղծօրէն թատրոնի սիրահար եմ։ Ու, ինչո՞ւ մեղքս պահեմ, թատրոնի հետ իւրաքանչիւր  հանդիպումս ինծի համար տօնի վերածուած է, որովհետեւ հո՛ն, որոշ չափով առնչուած եմ հրամցուած ուրախ կամ տխուր անսպասելիին, կեանքի իրականութիւններուն: Եւ երբ  տեսած եմ հայ թատրոնի սիրոյն մատուցուած անսակարկ խոնջէնքը, բոլորին նման, ոչ միայն ուրախացած՝ այլեւ հպարտացած եմ:

Արդ, այս երկար նախաբանէն ետք, կը մտածեմ, թէ մեր գաղութէն ներս ինչպէ՞ս կարելի է լուսարձակի տակ բերել թատերական արուեստին կարեւորութիւնը։

Չմոռնանք, որ Լոս Անճելըսի գաղութը թատերական աւանդոյթներ ունեցող գաղութ եղած է, յատկապէս անցեալ դարու 70-ականներէն սկսեալ։ Ունեցած է, եւ տակաւին ունի, մշակութային միութիւններ, որոնք կարծես ներկայիս թատրոնէն բացի, ուրիշ «բաներով» զբաղած են: Չենք կրնար ուրանալ, որ շրջանէս ներս տօնածառի լոյսերուն նման վարող-մարող խումբեր ալ կան: Այնուամենայնիւ կայ միայն մէկ միութիւն, որ պահած է իր թատերախումբը եւ տարին մէկ ելոյթով կը փորձէ զայն ողջ պահել մեր հսկայ, հայահոծ գաղութէն ներս։ Թերեւս անոր համար է, որ անհատներ կամ միութիւններ «դուրսէն»՝ խումբեր կը հրաւիրեն։ Աւելորդ վերլուծումներու կարիքը չունիմ։

Արդ, յստակ է, որ հո՛ս, մեր մօտ, հայ բեմով լրջօրէն «զբաղող» չկայ։ Անոր համար է որ հո՛ս թատրոնը կ’ողբայ իր մռայլ նահանջը, աւելին՝ իր մահը։

Այստեղ, անկեղծօրէն բոլորս ալ ունինք մեր մեղքի բաժինը:

Բայց կ’ուզեմ յատկապէս շեշտել, որ թատրոն ունենալու կամ պահելու համար նիւթականի կողքին,  նախապայման է ունենալ խումբ, խաղացանկ, բեմադրիչ եւ դերասաններ։ Այսինքն՝ պէտք է նիւթերու դիպուկ ընտրութեամբ ունենանք ընտիր խաղացանկ, բեմադրական ժամանակակից մօտեցում եւ այլն:

Անկասկած, որ գաղութէն ներս թատերական ասպարէզին մէջ վաստակ ունեցող շնորհալի դերասաններ եւ բեմադրիչներ ունինք։ Ունինք նաեւ շնորհալի երիտասարդներ, որոնք իրենց նոր շունչով, ստեղծագործ միտքով եւ գաղափարներով, նորութիւններով յագեցած թատերգութիւններով կրնան աշխուժացնել թատերական մեր կեանքը՝ ինքնագիր կամ թարգմանական թատերգութիւններու զարկ տալով։

Հրամցուած թարգմանական գործերով աշխարհի օտար հերոսները դարձուցած ենք մեր հերոսները, որովհետեւ մերը չունինք: Մենք մեր սեփականը կ’ուզենք ունենալ։ Գիտենք, որ մեր արդի գրականութիւնը թատերգութիւններով այնքան ալ հարուստ չէ։ Այլ խօսքով՝ ան թատերգութիւններով չքաւոր ալ է։ Ուստի լուրջ ուշադրութիւն պէտք է դարձնել այս ոլորտին: Հաւաքել, մեկտեղել, քաջալերել նորերը, նոր գրիչները: Իսկ ապագային զարգացած, նրբաճաշակ հանդիսատես ունենալու համար, անհրաժեշտ է սկսիլ հայկական բոլոր վարժարաններուն մէջ թատրոնի դասաւանդումէն։ Գոնէ հայ աշակերտին տալ թատերական նախաճաշակ մը: Չէ՞ որ բոլորս ալ քաջ գիտենք, որ թատրոնը նաեւ հայապահպանման մէջ հսկայական դեր կրնայ խաղալ։ Ուրեմն…:

Թատրոնը, վերջապէս, կենսական անհրաժեշտութիւն կը դառնայ, երբ հանդիսատեսին ներաշխարհին հարազատ արձագանգը հանդիսանայ:

Ուրեմն, անհրաժեշտ է զարկ տալ հայ թատերական գրականութեան հարստացման: Ահա մեր շրջանի հայ թատրոնի վերընձիւղման դեղատոմսը: Ու այս մէկը կարելի է իրականացնել՝ համախմբելով  գաղութի բոլոր այն ճիգերը, որոնք մտահոգ են այս հարցով: Այլ խօսքով՝ գրող, դերասան, բեմադրիչ մեկտեղելով լծուիլ աշխատանքի։ Թատրոնը կը պահուի իր ժողովուրդին քրտինքով եւ անոր նիւթաբարոյական աջակցութեամբ։ Գիտակից հանդիսատես հասարակութիւնը անպայման զայն կը պահէ եւ արդէն միշտ պահած է: Բայց անհրաժեշտ է, որ նախ թատրոնը զարգացում ապրի:

Այս մէկը  շրջանիս մշակութային միութիւններու ճիտին պարտքը կը համարուի, հարազատ պարտք մը, եթէ …:

Հաւատացէ՛ք, մեր թատրոնի զարթնումը, իսկապէս, որ հոգեկան գոհունակութիւն պիտի տայ մեզի եւ մեր հանդիսատեսը ինքնակոչ, կամաց-կամաց պիտի վերադառնայ թատրոն:

Անկեղծօրէն կը կրկնեմ… մեր գաղութի հայ թատրոնը վերածնունդի կարիք ունի:

Մնացեալը՝ դո՛ւք գիտէք արդէն։

 

Գէորգ Պետիկեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.