ՎԱՐԴԳԷՍ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ. «ԿԸ ՀԱՒԱՏԱՄ ԱՐՈՒԵՍՏԻ ՄՂԻՉ ՈՒԺԻՆ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԱՆ ՄԱՐԴԸ ԿԸ ԴԱՐՁՆԷ ԲԱՐԻ ԵՒ ՆԵՐՈՂԱՄԻՏ»

0

Արուեստը չէ ունեցած եւ այսօր ալ չունի յստակ ու վաւերական սահմանում: Սակայն արուեստներուն մէջ գեղեցիկին որոնումը միշտ ալ յստակ է եւ որոշիչ: Այս համոզումը ունի հալէպահայ քանդակագործ Վարդգէս Պարսումեանը:

Պարսումեանի աշխատանոցին մէջ  տեղի ունեցած զրոյցի մը ընթացքին անդրադարձանք արուեստագէտն ու արուեստասէրը յուզող եւ հետաքրքրող շատ մը հարցերու:

Հալէպի մէջ,  արուեստասէր ընտանիքի ծնունդ Վարդգէս Պարսումեան  մանկութենէն  գեղանկարչութեան հակում ունեցած է, յատկապէս դիմանկարներ եւ իրեր գծելով:  Հայրը եւս  արուեստի հանդէպ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած ու քանդակագործութեամբ զբաղած է: «Այդ օրերուն քանդակի հանդէպ հետաքրքրութիւն յառաջացաւ մէջս», կը յիշէ պրն. Վարդգէս: Տասներկու տարեկանէն  յաճախած է «Սարեան» ակադեմիա եւ հոն առաւել հունաւորուած է իր տաղանդը: Քանդակը ամէնէն աւելի հրապուրած է զինք: Ապա Հայաստանի մէջ հետեւած է քանդակագործութեան արուեստին:

Վարդգէս Պարսումեան ոչ միայն քանդակագործ է, այլեւ  հմուտ արուեստագէտ, քաջածանօթ արուեստի պատմութեան ու արուեստագէտներու կեանքին:

Ան կ’ըսէ, թէ քանդակագործ դառնալու համար քիչ մը ամէն բան պէտք է իմանալ՝ ատաղձագործութիւն, երկաթագործութիւն եւ կաղապարագործութիւն:

Պարսումեան դիտել կու տայ, որ արուեստը պէտք է սիրել, նուիրուիլ անոր եւ զարգացնել զայն: Եթէ արուեստագէտին աչքը չ’ըլլար,  մարդիկ շատ բան չէին կարենար տեսնել, տեսած ըլլալ: Արուեստագէտներն են, որոնք կը ներկայացնեն մշակոյթը, ձեւ ու մարմին կու տան անոր:

Անոր կարծիքով մշակոյթի մարդը այնքան ալ յաջող անձնաւորութիւն մը չէ աշխարհիս երեսին: Որովհետեւ յաջողութիւնը յաճախ կախեալ է հաւաքականութեան մտածելակերպէն նաեւ, կողմերու հետապնդած նպատակներէն եւ առեւտրական չոր ու ցամաք նկատառումներէն, մինչդեռ ճշմարիտ մշակոյթով զբաղող անձը ենթակայ պէտք չէ ըլլայ նիւթական շահարկումներու: Արուեստագէտին համար անունն ու կոչումը առաջնահերթութիւն չեն համարուիր: Ան կը միտի աշխարհը քաղաքակրթութեամբ գեղեցկացնել: Բան մը հնարած ըլլալով ալ այս նպատակին կը ծառայէ ան: Համբաւ որոնողը չի կրնար ստեղծագործել, ներդրում բերել մշակոյթին, քաղաքակրթութեան, որովհետեւ ան միայն անուն ու փառք կը փնտռէ: Մինչդեռ ճշմարիտ արուեստագէտը ամէնէն պարզ երեւոյթին մէջ գեղեցիկն ու բարին կը նկատէ ու կը յայտնաբերէ:

«Քանդակագործութիւնը արաբական երկրի մը մէջ, կրօնական մօտեցումներէ մեկնելով, այդքան ալ ընդունուած չէ, սակայն արուեստասէրը, ինչպիսի միջավայրի մէջ ալ ապրի, չի կրնար վճռականապէս ճշդել, թէ արուեստի ո՞ր ճիւղը պիտի ընտրէ, որովհետեւ եթէ քանդակագործի շնորհքով ծնած ես, ուրեմն քանդակ պիտի ստեղծես, անկախ գոյութիւն ունեցող պայմաններէն», կ’ըսէ Պարսումեան: Այս ուղղութեամբ ունեցած իր սէրն ու հետաքրքութիւնը զինք առաջ մղած են իր ընտրած ասպարէզին մէջ: Արուեստի այս ճիւղին հանդէպ իր տածած մեծ սիրով, միջավայրին ազդեցութեամբ ու ծնողքին յարատեւ քաջալերանքով խորացած է քանդակագործութեան արուեստին մէջ ու երբեք չէ մտածած հրաժարիլ անկէ:

Պարսումեան կը շեշտէ. «Քաղաքակրթութիւնը ստեղծողները իմաստուններն են, ոչ թէ ժողովուրդը: Ժողովուրդը կը սպառէ, որովհետեւ սովորական մարդը չի հետաքրքրուիր արուեստով, զորօրինակ՝ քանդակով: Պատմութեան մէջ քանդակագործութեամբ առաջին հետաքրքրուողները մոգերը եղած են. անոնք աշխատանոցներ ալ հիմնած են: Հայաստանի մէջ գործող քանդակագործներուն մեծ մասը աշխատանքի յատուկ վայր չունի:  Հազիւ թէ խուց մը կը գտնէ ու կ՛աշխատի, որովհետեւ քար գնելու կարելիութիւն չունի:  Եթէ  ծառացող դժուարութիւնները կարենաս յաղթահարել, յաջողակ մարդ կրնաս դառնալ թերեւս: Պետութիւնները ներկայիս արուեստի կարիք չունին կարծէք, մարդկայինն ու գեղեցիկը կարեւոր չեն անոնց համար, էականը դրամն ու զիրար կողոպտելու արուեստն է: Աշխարհի ներկայ ղեկավարներու մեծամասնութիւնը հեռու է գեղարուեստական ճաշակ ունենալու հաւանականութենէն: Եթէ պահ մը պատմութեան մեր անիւը ետ դարձնենք , կը տեսնենք, թէ մեր թագաւորները, ինչպէս Ուրարտուի, զորօրինակ, Հայաստանը վերածած են խաղողի այգեստանի: Օտարները մեր երկիրը դրախտ անուանած են եւ արուեստի հրապոյրը ըմբոշխնելու համար Հայաստան ժամանած»:

Վարդգէս Պարսումեանի համաձայն, ստեղծագործութիւնը դիւրութեամբ ընկալուող երեւոյթ մը չէ, որովհետեւ ներկայիս արուեստագէտներուն մեծ մասը չի ստեղծագործեր: Ստեղծագործել, ոչինչէն բան մը ստեղծել կը նշանակէ: Այս բառը միայն Աստուծոյ կը վայելէ: Արուեստագէտը իր հայեացքով, իր բնաւորութեան եւ ընդունակութեան համաձայն բան մը երեւան կը բերէ: Ընդհանրապէս մարդ իր սիրած բանն է որ կը շինէ, կը յօրինէ: Վերջին տասնամեակներուն, արուեստի սահմանումն ու ըմբռնումը կորսնցուցած են իրենց բովանդակութիւնն ու գեղագիտական արժէքը: Արուեստը դարձած է  ոչ անհրաժեշտ տարր ստեղծագործական գործընթացի մը համար: Իրականութեան մէջ, սակայն, կարելի չէ ստեղծագործել առանց արուեստի ներշնչումին:

Պարսումեան կ’աւելցնէ. «Կը սիրեմ մարդու արձան քանդակել, որովհետեւ քանդակագործները ընդհանրապէս մարդ կը շինեն, տեսարան կարելի չէ քանդակել: Այս մէկը ստեղծագործութիւն չի սեպուիր, որովհետեւ մարդու պատկերը քանդակելու  համար  ո՛չ ներշնչում պէտք է, ոչ ալ ստեղծագործական արարք: Ես կը փորձեմ կարելի եղած չափով ճիշդ վերարտադրել: Արուեստի մէջ մարդկային կերպարն է, որ զիս կը խթանէ: Ստեղծագործութիւնը անհատին կրթութեան հետ առնչուած է: Զարգացած մարդոց մօտ ներշնչումը միշտ առկայ է: Ամէն բանի մէջ իմաստ մը կը գտնես: Իսկ եթէ արուեստը իբրեւ կեանքի ուղի ընդունած ես, ներշնչումը դէպի մասնագիտական որակ կ՛առաջնորդէ քեզ»:

Անոր համաձայն,  Սուրիոյ մէջ արուեստի ուսուցումը ընդհանրապէս, քանդակագործութիւնը մասնաւորապէս բաւարար կերպով չեն մատուցուիր, որովհետեւ մասնագէտներ չկան նման ծրագիր մշակելու եւ հետապնդելու համար:

Եօթը տարիէ ի վեր Հալէպի մէջ արուեստի լուրջ աշխատանք մը չէ նկատած ան: Սակայն պետական մակարդակով տեղի կ’ունենան քանդակագործ խումբ մը արուեստագէտներու համատեղ աշխատանքներ: Պատերազմի տարիներուն Պարսումեան «Սարեան» ակադեմիայէն ներս արուեստի ուսուցիչ եղած է, Համազգայինի Հայագիտական հիմնարկէն ներս ալ՝ արուեստի պատմութեան դասախօս:

Պարսումեան դիտել կու տայ, որ այս օրերուն, մարդոց ընչաքաղցութեան եւ բարութեան վերացման պատճառով մարդուժ պատրաստելու գործընթացը, բոլոր մարզերուն մէջ, կանգ առած է: «Հին քաղաքակրթութիւններու մէջ վարպետ արուեստագէտներ աւելի հետամուտ  էին մարդուժ  պատրաստելու աշխատանքին: Երեւոյթ մը, որ այսօրուան մեր առօրեային մէջ կը բացակայի:

Թագաւորութիւններու մէջ  զարկ  կը տրուէր մշակուած, գեղարուեստական ճաշակ ունեցող մարդոց պատրաստութեան գործընթացին: Ներկայ պետութիւնները չեն հետաքրքրուած իսկ նման ծրագիրներով:

Պարսումեան համոզուած է, որ երբ ժողովուրդին արուեստի որակաւոր գործ հրամցուի՝ ան կը վայելէ, սակայն չի կրնար գիտական ձեւով մեկնաբանել զայն: Ճիշդ է ամէն մարդ, ամէն բան չ’ըմբռներ, սակայն երբ տիրակալներ գործը վստահին ճիշդ անձին եւ ճիշդ ուղղութիւն որդեգրեն, այն ատեն միայն  քաղաքակիրթ խաւի մը ծնունդ կրնան տալ:

Պարսումեան եզրափակելով մեր զրոյցը կ’ըսէ. «Ներկայիս արուեստը իր ազդու դերակատարութիւնը կորսնցուցած է: Արուեստը կը սորվեցնէ մարդուն  համեստ եւ  ներողամիտ ըլլալ:

«Այնուամենայնիւ, ես կը հաւատամ արուեստի մղիչ ուժին, ակնկալութիւններս ալ մեծ են մեր գաղութի տեղական ուժերէն, որովհետեւ մեր մշակոյթի կեդրոններուն մէջ կան շնորհալի եւ խոստմնալից պատանիներ, պարմանուհիներ, որոնք քաջալերանքով կրնան յաջողութեան սանդուխներէն բարձրանալ ու սլանալ»:

Թէեւ Վարդգէս Պարսումեանի համեստութիւնն ու ազնուութիւնը թոյլ չտուին, որ ան խօսի իր գործերուն մասին, սակայն արդար ըլլալու համար պէտք է արձանագրել, որ տաղանդաւոր այս քանդակագործը հեղինակ է Սուրիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ տեղադրուած բազմաթիւ քանդակներու:

 

Լուսին Ապաճեան-ՉիլԱբոշեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.