ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՆԱԽԱԳԱՀ ԷՐՏՈՂԱՆ Կ’ՕՐԻՆԱԿԱՆԱՑՆԷ ԹՄՐԱՄԻՋՈՑՆԵՐԸ՝ ՀԱԿԱՌԱԿ ԻՐ ԻՍԼԱՄԱԿԱՆ ՀԱՒԱՏՔԻՆ

0

«Ալ Մոնիթոր» լրատուական կայքի թուրք լրագրող Փինար Թրեմպլէյ բացայայտած է նախագահ Ռեճէպ Թայիպ Էրտողանի յայտարարութիւնը՝ օրինականացնելու կանեփի (մարիկուանայի տեսակ) աճեցումը:
«Ալ Մոնիթոր»ի 24 Յունուար 2019-ի թիւով Թրեմպլէյ գրած է, որ Թուրքիոյ ղեկավարը իր իսլամական համոզումներուն պատճառով խիստ դէմ եղած է ոգելից ըմպելիի, ծխախոտի եւ թմրամիջոցներու վաճառքի կամ օգտագործման, սակայն ներկայիս որոշած է հանդէս գալ ի պաշտպանութիւն կանեփի աճեցման, որպէսզի խթանէ երկրին անկում ապրող տնտեսութիւնը եւ լրացուցիչ եկամուտ ապահովէ գիւղացիներուն, տեղական ընտրութիւններու նախօրեակին։
Թրեմպլէյ բացատրած է, որ տասնամեակներ շարունակ թրքական կառավարութիւնը այրած է կանեփի դաշտերը այն պատրուակով, որ անոնց գոյութիւնը ստեղծած է պայքար՝ Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութեան (PKK) դէմ: Ներկայիս Էրտողան կանեփի աճեցումը կը ներկայացնէ իբրեւ դիմադրութիւն՝ Արեւմուտքին…
«Թմրանիւթերու պատերազմներուն ուղեկցած են օգտագործողներու եւ վաճառողներու դէմ խիստ պատիժներ: Թմրանիւթեր վաճառողներու դէմ քրէական հետապնդման համար [թրքական] կառավարութեան ծախսերը աստիճանաբար աճած են՝ հասնելով մինչեւ 140 միլիոն տոլարի։ Ահա՛ թէ ինչու Էրտողանի կողմէ կանեփի մշակման քարոզչութիւնը անոր քարոզարշաւի ելոյթներուն մէջ զարմացուցած է ունկնդիրները», գրած է Թրեմպլէյ։
1990-էն սկսեալ, թրքական կառավարութիւնը մեղմացուցած է կանեփի աճեցման սահմանափակումները։ 2016 Սեպտեմբերին խորհըրդարանը աւելի ազատական օրէնքներ ընդունած է։ «Արդէն իսկ օրինական է կանեփի աճեցումը 19 քաղաքներու մէջ, բայց անհրաժեշտ է կառավարութեան թոյլտուութիւնը», կը տեղեկացնէ Թրեմպլէյ:
Էրտողան յանկարծ հասկցած է, որ մարիկուանայի մշակումը մեծ շահ կ’ապահովէ այն ատեն, երբ թրքական տնտեսութիւնը անկում կ’ապրի։ Ինչպէս կ’ըսեն՝ «Յուսահատ ժամանակները կը պահանջեն յուսահատ միջոցներ»։ 9 Յունուար 2019-ին Էրտողան քննադատեց «Թուրքիոյ թշնամիները, որոնք բարեկամներ կը ձեւանան»՝ յայտնելով, որ անոնք ստիպած են Թուրքիան՝ վերջ տալու կանեփի արտադրութեան։ Ծիծաղելի է, Էրտողան յիշեցուցած է, որ իր հայրական քաղաքին՝ Ռիզէի մէջ, տեղւոյն բնակիչները սպիտակեղէնը սովորաբար կը պատրաստէին կանեփէ, որ աւելի ներծծող է, քան որեւէ այլ գոր- ծուածք…
Ըստ Թրեմպլէյի՝ «թուրքերու մեծ մասը Էրտողանի՝ «Թշնամիները, որոնք բարեկամներ կը ձեւանան» յայտարարութիւնը մեկնաբանած է իբրեւ յղում Միացեալ Նահանգներուն, որ 1971 թուականին պահանջած էր արգիլել ափիոնի կակաչի արտադրութիւնը։ Մինչ այդ Թուրքիա օրինական ափիոնի հիմնական արտադրողն էր, բայց յայտնի էր, որ գիւղացիները նաեւ զգալի քանակութեամբ ապօրինի բերք կ’աճեցնէին։ Ներկայիս Թուրքիա ունի ալքալոիտի վերամշակման գործարան մը Կեդրոնական Անաթոլիայի Աֆիոն մարզին մէջ, որ թրքերէնով կը նշանակէ «ափիոն»: Աֆիոնը յայտնի է իր բարձրորակ կակաչի սերմերու արտադրութեամբ: Գործարանը կ’արտադրէ բաղադրիչներ, որոնք կ’օգտագործուին դեղագիրով դեղերու պատրաստման մէջ»։
Թրքական լրատուական միջոցները սկսած են հնազանդօրէն խրախուսել Էրտողանի յայտարարութիւնը՝ գրելով կանեփի արտադրութեան առաւելութիւններուն մասին առողջապահութեան ոլորտին մէջ եւ տնտեսութեան համար։ «Սապահ» թերթը նոյնիսկ գրած է Օսմանեան Թուրքիոյ նաւատորմի կողմէ կանեփի օգտագործման մասին:
Թրքական պետական TRT հեռատեսիլի կայանը սկսած է ցուցադրել գովազդային տեսահոլովակներ կանեփի մասին, զայն անուանելով «անաթոլիական բոյս» եւ մանրամասնօրէն պատմելով կանեփի անթիւ կիրարկութիւններու մասին։ Յատկապէս իսլամական մամուլը պատրաստակամ էր աջակցելու Էրտողանին։ Օրինակ, «Տիրիլիս Փոսթասը» կայքի սիւնակագիր Մեհմէտ Թոփրաք յօդուած գրած է՝ «Կանեփը կը ստիպէ, որ ամերիկեան տոլարի զէնքը պայթի իրենց սեփական ձեռքերուն մէջ» վերնագիրով։ Թոփրաք ընդգծած է, որ «Կանեփի արտադրութեան վերաբերեալ նախագահ Էրտողանի որոշումը շրջադարձային կէտ է մեր պատմութեան համար։ Այդ նոյնքան յեղափոխական է, որքան 15 Յուլիսի [2016-ին ձախողած յեղաշրջման] յաղթանակը։ Այս որոշումը ցոյց կու տայ, թէ որքան կարեւոր է կանգնիլ Էրտողանի թիկունքին՝ մեր երկրի ապագայի եւ մահմետական հողերու համար», յայտնած է Թրեմպլէյ։ «Կանեփի արտադրութիւնը այժմ կը ներկայացուի իբրեւ ազգային դիմադրութեան ձեւ՝ Արեւմուտքին», յայտարարած է Թուրքիոյ գիւղատնտեսութեան նախարարութեան պաշտօնեաներէն մէկը:
Այսուամենայնիւ, գիւղատնտեսութեան քանի մը թուրք մասնագէտներ զգուշացուցած են, որ կանեփի արտադրութիւնը կրնայ բացասական ազդեցութիւն ունենալ սննդամթերքի աճի վրայ։ Թրեմպլէյ մէջբերած է կառավարութեան աշխատակիցներէն մէկուն, այս ոլորտի մասնագէտին խօսքը. «Սննդամթերքի գիները կտրուկ աճած են, յատկապէս նախորդ տարի։ Օրինակ, 2018-ին սոխի [որ հիմնական բաղադրիչն է թրքական խոհանոցին մէջ] գինը աճած է 185 տոկոսով։ Մինչ բնակչութեան թիւը կ’աւելնայ, Թուրքիա աւելի քիչ հիմնական մշակաբոյսեր կ’արտադրէ, քան հինգ տարի առաջ, ինչպիսիք են՝ ցորենը, գարին, ոլոռնը, ճակնդեղը, լուպիան եւ գետնախնձորը։ Ընդ որում, վերջին 15 տարիներուն ընթացքին, բամպակի եւ կտաւատի (flaxseed) արտադրութիւնը, կանեփի նման, աստիճանաբար կը նուազի: Կարելի է մեղադրել կառավարութիւնը՝ մշակաբոյսերու վրայ կլիմայի փոփոխութեան ազդեցութեան յատուկ ծրագրի բացակայութեան, այդ ապրանքներու սակագիներու բարձրացման, աւելի աժան ներմուծումներու խրախուսման, թունաւոր նիւթերու եւ պարարտանիւթի գիներու աճի պատճառով, զոր կը նպաստէ արտադրանքի գիներու բարձրացման։ Կառավարութիւնը չկրցաւ աջակցիլ գիւղացիներուն, անոնց ճամբուն գրեթէ իւրաքանչիւր քայլափոխին, զանոնք մինակ թողելով եղանակի քմահաճոյքին, աժան արտահանման եւ անբաւարար պահպանման աղէտներու դիմաց»։
Իսթանպուլի համալսարանի մէկ այլ փորձագէտ Թրեմպլէյին ըսած է. «Կանեփի մշակման վերաբերեալ այս մեծ խոստումները, իբրեւ Արեւմուտքի դէմ ծայրայեղ ազգայնական դիրքորոշում, ոգեւորիչ է ամբոխին համար…: Սակայն ի՞նչ կ’ըսէք այլ կարեւոր ապրանքներու մասին, որոնք անհրաժեշտ են մարդոց գոյատեւման համար։ Արօտավայրերը եւ գիւղատնտեսական ընտանիքներու թիւը կը նուազին։ 2017 թուականին, միսի [կարմիր եւ սպիտակ] սպառումը Թուրքիոյ մէջ մէկ շունչի հաշուով միջինը կազմած է շուրջ 30 քիլոկրամ։ Եւրոպական Միութեան մէջ մէկ շունչի հաշուով այդ միջինը կը կազմէ մօտաւորապէս 70 քիլոկրամ: Մեր սննդակարգին մէջ մենք աւելի շատ կախուած ենք ձաւարեղէնէ եւ բանջարեղէնէ։ Հիմա կ’անցնինք կանեփի, իսկ մարդիկ ի՞նչ կ’ուտեն»։

Յարութ Սասունեան

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝
Ռուզաննա Աւագեան
Արեւմտահայերէնի վերածեց՝
Սեդա Գրիգորեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.