ԱՇԱԿԵՐՏՆԵՐԸ

0

Ա, այբ, արեւ – Լ, լիւն, լուսին – Է, է, էշ,- Ք, քէ, քայլ – Ս, սէ, սուր – Ա, այբ, աթոռ – Ն, նու, նապաստակ – Տ, տիւն, տուն – Ր, րէ, րոպէ – ԱԼԵՔՍԱՆՏՐ, Ա՜-լէ՜ք-սա՛ն-տըր: Այս եղաւ Ալեքսանտրի հայերէնի առաջին դասապահը: Ան խանդավառ մանուկի մը հրճուանքով ծանօթացաւ անուան տառերուն եւ սկսաւ գրել ու հնչել, գրել ու հնչել: Նոյն օրը ձայնաւոր տառերուն ալ ծանօթացաւ ու փորձեց զանոնք ալ գրել սորվիլ: Ան դժուարութիւն ունեցաւ տպագիր ու ձեռագիր, գլխագիր ու պարզ գիրերը զանազանելու, բայց շուտով ըմբռնեց տարբերութիւնները:
Զէնիթ Ալեքսանտրի հետաքրքրութենէն ոգեւորուած, սրբազանին առաջարկեց որ երէցներու արեւմտահայերէնի կամաւոր դասընթացք մը կազմակերպէ: Սրբազանը անմիջապէս յայտարարութիւն տարածեց ու երկու շաբթուան ընթացքին 10 հոգի արձանագրուեցաւ: Զէնիթ այս թիւը չէր սպասեր: Ուրեմն այսպէս, Լոնտոնի Հայ տան մէջ, որուն գետնայարկը Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանատունն ու հիւպատոսարանը կը գործեն, առաջին դասապահը տեղի ունեցաւ: Աշակերտները հաւաքուեցան դասարանի տեսք չունեցող սենեակի մը մէջ, տախտակէ հաւկթաձեւ ճաշասեղանի մը շուրջ: Սրբազանը բարի գալուստի հայերէն ու անգլերէն խօսքեր արտասանեց, քաջալերեց զիրենք ու հրաւիրեց ներկաները, որ նախ իրենք զիրենք ներկայացնեն:
Աշակերտներուն մօտաւորապէս կէսէն աւելին կիներ էին, որոնցմէ չորսը՝ օտարներ: Անոնք հայ տղամարդոց հետ ամուսնացած ըլլալնուն պատճառով հայերէն կ’ուզէին սորվիլ: Աննան (հայրը՝ հայ, մայրը՝ պուլկարացի) միայն հօրմէն քիչ մը հայերէն լսած էր ու արդէն քանի մը տարի է Լոնտոն կ’ապրէր եւ վերջապէս Վիոլեթը՝ Առաջնորդարանին քարտուղարը, որ հոգուով-սրտով ու արմատներով հայուհի մըն էր, սակայն անգլիախօս էր: Մնացեալը հասուն տարիքի տղաք էին, Անգլիա կամ արեւելեան Եւրոպա ծնած հայեր, որոնք թէեւ յաճախած էին հայկական միօրեայ վարժարաններ, սակայն հայերէնի իմացութեան սկսնակի մակարդակ ունէին:
Արտասովոր պատկեր մը կը գծուէր Զէնիթին առջեւ ու անգամ մը եւս յուշել կու տար, որ հայկական իրականութինը միատարր չէր: Աւելին, հետաքրքրական էր, որ աշակերտներուն մեծ մասը համայնքային-հաւաքական կեանքէն հեռու, ոչ-գործունեայ մարդիկ էին: Անոնք պարզապէս ել-նամակով կամ ֆէյսպուքով իրազեկ կը դառնային ազգային կեանքին: Ոմանք նոյնիսկ առաջին անգամ ըլլալով Հայ տուն կու գային, իսկ ուրիշներ մէկ ժամէ աւելի ճամբայ կտրած էին:
Մինչ ծանօթացման արարողութիւնը կը շարունակուէր, Զէնիթ ինքնստինքեան կը մտածէր, թէ որքա՜ն նման հայեր կրնան ըլլալ արեւմտեան քաղաքներուն, գիւղաքաղաքներուն եւ գիւղերուն մէջ, որոնք ո՛չ մէկ ձեւով համայնքային-հաւաքական կեանքին մասնակցութիւն կը բերեն, տարուած են իրենց անձնական կեանքով, կամ ալ ժամանակաշրջան մը ներգրաւուելէ ետք նեղացած ու հեռացած են հայկական միջավայրէն: Իսկ ազգին բոլոր զաւակները հաւաքելու եւ կազմակերպելու գործի լծուածները, ըլլան անոնք եկեղեցական կամ կուսակցական-միութենական անհատներ, դժուար թէ կարենան իրենց նեղ սահմաններն ու օրէ-օր ծերացող ու նուազող համակիրներու շրջանակը ընդլայնել: Աւելին՝ առանց շօշափելի ու կայուն արդիւնքներ ապահովելու, անոնք իրենք զիրենք ազգապահպանման ու հայապահպանման երկարամեայ փրկիչներ ու հերոսներ կը համարեն եւ յաճախ ներքին աթոռակռիւներով կլանուած, ո՛չ իսկ կը մտածեն հասնիլ, յայտնաբերել, գտնել հաւաքական կեանքէ հեռացողները…:
Ինչ որ է… ծանօթացման արարողութեան աւարտէն ետք, Զէնիթ ինքզինք ալ ներկայացուց, ապա Հալէպէն հետը բերած «Կիլիկիա» հրատարակչատան պատրաստած մանկական ու վարժողական գիրքերը, այբ ու բեն սորվեցնող խաւաքարտերն ու մանկապարտէզի իր օրերուն օգտագործուած հայերէն դասագիրքերը ցոյց տուաւ աշակերտներուն:
Շաբաթական երկու անգամուան դրութեամբ կիրարկուող դասընթացքը երեք ամիս տեւեց: Այդ միջոցին Զէնիթին ու աշակերտներուն յարաբերութիւնները զարգացան, յաճախ դասերը շատ հետաքրքրական անգլերէնախառն հայերէն զրոյցներու կը վերածուէին: Ի՜նչ հաճելի կ’ըլլային այն պահերը, երբ բոլորը միասին հայերէն նոր բառ մը կը յայտնաբերէին ու կը սկսէին այդ բառին մասին պատմել: Անոնցմէ մէկը կնամեծար (կին մեծարող) բարդ բառն էր, որ այր մարդոց ու կիներուն միջեւ ծաւալուն երկխօսութեան եւ մեր ընկերային, ընտանեկան արժէքներուն ու հարցերուն խորքը թափանցող զրոյցի վերածուեցաւ: Աշակերտները, երկար վիճաբանելէ ետք, համաձայնեցան, որ թէեւ մենք իգական տարրը մեծարող ազգ ենք, սակայն տակաւին շա՜տ ճամբայ ունինք կտրելիք՝ իգական սեռին համահաւասար առիթներ ընծայելու եւ զինք իր իսկական դերին ու արժէքին մէջ տեսնելու համար:
Դասընթացքին զուգահեռ, աշակերտներէն մէկուն՝ տիկին Հելէնին խնդրանքով Զէնիթ նաեւ սկսաւ Կիրակի օրերը միօրեայ դպրոցի արեւմտահայ աշակերտներուն գործնական-խօսակցական հայերէն սորվեցնել: Բնիկ անգլիացի տիկին Հելէն, պոլսահայ պրն. Արմանին հետ ամուսնանալէ ետք, բաւական հետաքրքրութիւն սկսած էր ցուցաբերել հայ կեանքին նկատմամբ: Ան ծանօթացած էր հայ մշակոյթին եւ պատմութեան, իսկ վերջին տարիներուն, տէր եւ տիկին Լոնտոնի Կիրակնօրեայ «Գէորգ Թահթայեան» միօրեայ դպրոցի վարչական աշխատանքներուն նուիրուած էին: Տիկին Հելէն, բոլորովին օտար ըլլալով հանդերձ, լրջօրէն կը նեղուէր, երբ աշակերտները չէին կրնար հայերէն արտայայտուիլ: Ան կը հաւատար, որ լեզուն կենսական է ինքնութիւն եւ ազգային նկարագիր կերտելու համար: Զէնիթ խոր յարգանք եւ հիացում ունէր այս հայասէր տիկնոջ նկատմամբ եւ ընդառաջելով իր խնդրանքին սկսած էր Կիրակի օրերը քանի մը ժամ միօրեայ դպրոց այցելել:
Երանի՜ այցելած չըլլար:

(շարունակելի)
Գէորգ Յակոբճեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.