ԲՆՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ -3-

0

Գաղափար մը կամ իր մը, որ յաճախ կ’ուսումնասիրուի գիտնականներու կամ գրագէտներու կողմէ, երբեմն անծայրածիր եզրերու դարպասներ կը բանայ: Յայտնաբերուած գիտելիքը ժամանակի օղակին մէջ աւելի լայն քննարկումի առարկայ կրնայ դառնալ: Գիտական մշակումը կա՛մ պարզ ու յստակ եզրակացութեան կը յանգի կամ ալ բարդ, խոր ու ալեկոծ տարածութիւն մը կը բանայ: Յար եւ նման ջուրի կաթիլներուն, որոնք հաւաքուելով գետակ կամ լեռնային վտակ մը, ցայտուն աղբիւր կամ ալեկոծ ծով մը կրնան կազմել: Ջուրը կեանք է, կենդանիներուն եւ բոյսերուն կենսատու նիւթն է: Անոր կարկաչիւնը լսելով, զայն դիտելով բնութեան խրախճանքին կամ աղէտին հանդիսատես կը դառնանք իրողապէս:
Գրականութեան մէջ, ջուրը հոգիին պապակը յագեցնող ազդակն է, գարնան կանաչաւէտ բնութեան մէջ իր հեքիաթը՝ կարկաչը ծաւալող հեքիաթասացն է: Զուլալ ջուրը գեղջուկներու երգին, նուագին, խնդութեան ընդունարանն է նաեւ:
Ջուրն ալ, կրակին նման, մարդկային հոգեվիճակի նկարագրումին հիմնական տարրերէն մէկը կը սեպուի: Գրողը մերթ անոր ալեկոծ ու խորտակող կայլակներով զայրոյթ ու պոռթկում կ’արտայայտէ, մերթ ալ՝ խաղաղ ու յուշիկ իր հոգիին մենանուագը կը հիւսէ:
Դասական դպրոցին հետեւորդներէն Պետրոս Դուրեանի «Լճակ» քերթուածը, օրինակ, լի է յուզականութեամբ եւ հոգեվիճակ նկարագրող հարուստ պատկերներով: Դուրեան օժտուած է դիտելու սուր կարողութեամբ: Ան լճակին հետ խօսելով, իր անձնական վիշտը մեներգելով, հոգւոյն թաքուն ծալքերը կը բանայ: Բանաստեղծութիւնը կը սկսի լճակին ուղղուած հարցումներով, թէ ինչո՞ւ չեն խայտար եւ արդեօ՞ք կը զմայլին անոր ալեակք երկնքի կապոյտը դիտելով: Մտերմանալով անոր հետ, բանաստեղծը կը խոստովանի , որ ինք ալ «Լճակ»ին նման լուռ խոկացող մըն է:Ան կը բաղդատէ «թագուհի» լճակը եւ իր խոցուած սիրտը ու կը յայտնէ, որ երկինքի բոյլ մը աստղերն իսկ եթէ իյնան լճակին մէջ ու այրէն անոր խորքը, այդ այրուածքն ու յառաջացած ցաւը չեն համեմատուիր մարդոց ապերախտութենէն, կեղծիքէն ու չարիքէն բացուած Սկիւտարի Սոխակին սրտի խոցին հետ:
Աւարտին, հեղինակը հաւատարմութեան անսալով կը փարի իր մինակ ընկերոջ՝ մելամաղձոտ լճակին, որ դարձեր էր վերջին ապաւէնը թոքախտաւոր Դուրեանին:
Այլ օրինակ մը կու տայ Յովհաննէս Թումանեան, որ իր քառեակով կարծէք կր մարմնաւորէ գետը: Յանգերու համապատասխանութիւնը, հնչիւններու մեղեդայնութիւնը քառեակը ընթերցողին համար աւելի հաճելի կը դարձնեն: Գետը անցորդին մարմնաւորումն է, որ ժամանակին «խինդ ու սէր»ը հետը առած կը մեկնի: Թումանեան գետը օրինակ բերելով կը փորձէ վերաթարմացնել անցեալի ցնծութիւնը:
«Ե՛տ եկէ՛ք…
Գարնան վարար գետ եկէ՛ք
Անցա՜ծ օրեր, խի՛նդ ու սէ՛ր,
Դարձէ՛ք , իրար հետ եկէ՛ք»:
Խորհրդապաշտ Միսաք Մեծարենց ջուրը կ’օգտագործէ «Աքասիաներու Շուքին Տակ » հանրածանօթ իր քերթուածին մէջ.
«Ջուրը ցայտքէն ծաղիկ ծաղիկ կը կաթէ,
Վճիտ,ինչպէս լոյսէ արցունքը մանկան…»:
Անոր տողերը ընթերցողին միտքն ու հոգին ներդաշնակ սիրոյ ապրումներով կը յագեցնեն: Ջուրի պատկերին կը յաջորդէ այլ պատկեր մը, սակայն գաղափարէն աւելի զգացումն է որ կը գերակշռէ հոս: Միւս կողմէ, Վահան Թէքէեան «Կ’անձրեւէ, Տղա՛ս» քերթուածով զգացական տողերու տակ առաւելաբար գաղափար մը կը ներկայացնէ մեզի: Բանաստեղծը առօրեայ դէպք մը նկարագրելով կու գայ տեսարան մը քանդակելու ընթերցողին առջեւ.
«Լռութեան մէջ…:Կ’անձրեւէ, տղա՛ս…:
Կ’անձրեւէ երբեմն հոգիիդ մէջ ալ …»:
Արտաքին աշխարհը՝ անձրեւը, մարդկային հոգեկան աշխարհը արտայայտող միջնորդ կը հանդիսանայ:
Գրականութեան մէջ ջուրին կը հանդիպինք նաեւ անձրեւի, շաղի, ձիւնի, կարկուտի, ցօղի եւ այլ ձեւերով: Բնութեան այս տարրին օգտագործումը կը նկատենք վիպապաշտներու, առաւելաբար խորհրդապաշտներու գործերուն մէջ:

Լարա Արթին

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.