ՍՈՒՐԲ ՍԱՐԳԻՍ «ՄԱՐ ՍԱՐԳԻՍ» ԿԱՄ «ՏԷՐ ՍԵՐԳԻՈՍ»

0

Սարգիս Կեսարիոյ Գամիրք գաւառէն էր. հռոմէական բանակին մէջ քաջ ու առաքինի զինուորական մը: Ան համարձակութեամբ կը քարոզէր Աւետարանը եւ կը կործանէր բագիններ ու մեհեաններ: Յուլիանոս Ուրացողի օրով Սարգիս իր Մարտիրոս որդւոյն հետ ապաստանեցաւ Հայաստան, Տիրան թագաւորին քով: Անկէ անցաւ Պարսկաստան ու ծառայեց Շապուհի բանակին մէջ: Մեծ եղաւ իր եւ իր զաւկին ազդեցութիւնը իր հսկողութեան տակ դրուած զօրքին վրայ, որոնց մէջ քրիստոնեայ դարձողներ եղան:
Երբ պատանի Մարտիրոս (Ս.Սարգիսի որդին) ձերբակալուեցաւ թշնամի գունդի մը կողմէ,Ս.Սարգիս շատ տխրեցաւ եւ Աստուծոյ ապաւինելով երեք օր, գիշեր-ցերեկ անդադար աղօթեց .միանգամայն խիստ պահք պահելով:
Ան Աստուծոյ կ’ըսէր. «Դուն ես իմ Աստուածս. եւ քու քովը տկարութիւն չկայ, Տէր իմ, Յիսուս Քրիստոս: Դուն կարող ես զիս փրկել իմ թշնամիներուս ձեռքէն, եւ ինծի տալ որդիս»:
Չորրորդ օրը ժամը երեքին, տղան ազատ արձակուելով վերադարձաւ:
Սարգիս եւ իր զաւակը արքայական հրաւէր ստացան արքունի մեհեանի մէջ զոհեր մատուցանելու համար: Զօրավարը մերժեց ու նոյնիսկ խիզախութիւն ունեցաւ անարգելու կուռքերը: Մոգերը յարձակեցան անոնց վրայ, ու ոտնակոխ ընելով սպանեցին զաւակը: Սարգիս դատուեցաւ ու գլխատուեցաւ, սպանուեցան նաեւ անոր հաւատարիմ 14 զինուորները:
Նահատակուելէ ետք Սարգիսի մարմինին վրայ լոյս ծագեցաւ:
Սուրբ Սարգիս իր մահկանացուն կնքեց Քրիստոսէ ետք 362 թուականին վերջը կամ 363 թուականի սկիզբը:
Անոր տօնը երբեմն Յունուարին եւ երբեմն Փետրուարին կը հանդիպի:
«Յայսմաւուրք»ը հետեւեալը կը գրէ.
«Սուրբ Սարգիս մահացաւ Մաղընդարան կոչուած վայելուչ վայրին մէջ, Դաղման քաղաքին մօտ: Հաւատացեալները սուրբ Սարգիսին մարմինը առնելով տարին Համիան քաղաք: Ապա Մեսրոպ մեծ վարդապետը գալով՝ առաւ սուրբ Սարգիսի մարմինը եւ տարաւ Կարբի, եւ զայն պատուով թաղեց: Ապա նոյն տեղը հռչակաւոր վանք մը շինեց, որ մինչեւ այսօր կը մնայ: Ան սուրբին ակռաներէն մէկը առնելով տարաւ Վրաստան՝ Գագայ դաշտը, եւ դրաւ խաչափայտին մէջ: Խաչը օծելով՝ կանգնեցուց Գագաթ բլուրին գագաթը, որ մինչեւ այսօր կը կոչուի «Գագաթ Սուրբ Սարգիս»: Ան մեծամեծ հրաշքներ կը գործէ գերեալներու, բանտարկեալներու եւ ցաւագարներու համար»:
Ս. Սարգիս հռչակ ունէր ոչ միայն հայոց, այլ բոլոր արեւելեան քրիստոնեաներուն մօտ:
Հայեր բազմաթիւ եկեղեցիներ ունին անոր անունով: Ժողովուրդը բազում հաւատալիքներ ու ծէսեր կապած է անոր անուան:
Առաջաւորաց պահքը ժողովուրդը վերանուանած է Ս.Սարգիսի պահք կամ տօն անունով:
Հին Հայաստանի մէջ կրօնական այս տօնը ժողովրդական սիրուած տօն էր, որ կապուած էր երիտասարդութեան սիրոյ հետ: Որոշ Հետազօտողներու կարծիքով Ս. Սարգիսի անուան շուրջ հիւսուած առասպելը Արա Գեղեցիկի եւ Շամիրամի առասպելի քրիստոնէական պատմութիւնն է: Արա Գեղեցիկ ծանօթ է իբր բնութեան եւ բուսականութեան զարթօնքի աստուածութիւն: Նոյնն է Ս.Սարգիսը, որուն առասպելին մէջ, «Ս. Սարգիսի յոյն աղջիկը առեւանգելու առասպելը», առաւելապէս շեշտուած է սիրոյ, ամուսնութեան գաղափարը:
Հայաստանի բոլոր նահանգներուն մէջ Ս.Սարգիսի տօնին երիտասարդները աղի հաց կ’ուտէին եւ ծարաւ կը քնանային, որպէսզի իրենց ապագայ հարսնցուներն ու փեսացուները իրենց երազներուն մէջ ջուր տալով հաւաստէին իրենց նուիրական սէրը:
Անոնք միաժամանակ վայրի թռչուններուն համար հաց եւ կերակուր կը դնէին, որպէսզի անոնց ուղղութեան հետեւելով գուշակէին հարսնցուներուն ու փեսացուներուն գտնուած վայրը: Տօնը, որպէս երիտասարդական տօն կը կատարուէր աղջիկներու եւ տղաներու առանձին-առանձին խումբերով:
Աւանդութեան համաձայն Ս. Սարգիս իր օրապահիկ աղանձը ( խարկուած ցորեն) գրպանը դրած ութօրեայ կռիւի մասնակցած է յունադաւան վրացիներու դէմ, այդ ընթացքին աղանձի հատիկները փոխինձի «խարկուած ալիւրով, իւղով ու մեղրով ուտելիք» վերածուած են: Իբրեւ թէ այս յիշատակին համար ալ Ս.Սարգիսի տօնին մեծ կիները փոխինձ կը դնէին դրան ետեւը, որպէսզի Ս.Սարգիսը ձիով անցնելու ատեն հետքերը ձգէ անոր վրայ: Արդէն աղանձը ինքնին կը խորհրդանշէ բուսականութիւնն ու անոր զարթօնքի գաղափարը, որ կապուած է Ս. Սարգիսի հետ:

Սոնա Տէր Պօղոսեան-Տարաքճեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.