ՄԱՐԶԱՁԵՒԵՐ. ԸՄԲՇԱՄԱՐՏ

0

Ըմբշամարտ, երկու մարզիկներու գօտեմարտի ընդհանուր անուանում, որ կը ներառէ քանի մը մարզաձեւ՝ յունահռոմէական, ազատ ոճի, ճիւտօ եւ սամպօ, որոնց առաջին երեքը կը մտնեն ողոմպիական խաղերու ծրագիրին մէջ, ինչպէս նաեւ ազգային ըմբշամարտերու ծրագիրին մէջ։

ԿԱՆՈՆՆԵՐ
Ըմբշամարտը որոշ կանոններ ունեցող առանձին պայքարի մարզաձեւ մըն է, ուր գօտեմարտողներուն նպատակն է մրցակիցին նկատմամբ առաւելութիւն արձանագրել՝ կէտեր ապահովելով կամ մրցակիցին թիկունքը գետին դպցնելով։ Հին ժամանակներէն, երբ ըմբիշներ կը գօտեմարտէին, մարտերուն տեւողութիւնը սահմանափակուած չէր եւ կը շարունակուէր մինչեւ մրցակիցներէն մէկուն յաղթանակը։ Ըմբշամարտի մէջ չկային ծանրութեան կարգեր եւ բոլոր մարզիկները, անկախ իրենց ծանրութեան տարբերութենէն, պարտաւոր էին մարտ վարել իրարու դէմ։ Առաւելութիւնը կը ստանար աւելի ծանր կշիռք ունեցող մարզիկը, եւ, բնականաբար, յաճախ յաղթական դուրս կու գար։ Ըմբշամարտի նման մրցումները տարածուած էին բազմաթիւ երկիրներու մէջ։ Անոնք կը կազմակերպուէին հին յունական ողոմպիական խաղերուն ընթացքին, հայկական ազգային տօնախմբութիւններուն, այլ երկիրներու ազգային տօներուն եւ յաճախ կ’աւարտէին թեթեւ ծանրութիւն ունեցող մարզիկներուն պարտութեամբ կամ զգալի վնասուածքներով, իսկ երբեմն՝ նոյնիսկ մահով։
Մրցումի այս վիճակը մտահոգութիւններու առիթ կու տար, սակայն 1912-էն սկսեալ, երբ հիմնադրուեցաւ Ըմբշամարտի Միջազգային Դաշնակցութիւնը (Ֆետերասիոնը) Այս հարցերը աստիճանաբար սկսան լուծուիլ: Դաշնակցութիւնը ծանրութեան կարգեր սահմանեց, ինչ որ հաւասարութիւն մտցուց մրցակիցներուն միջեւ եւ նուազեցուց վնասուածքներուն քանակը։ Ծանրութեան այդ կարգերը, սակայն, անփոփոխ չեն։ Ժամանակի ընթացքին անոնք զանազան պատճառներով փոփոխութեան կ’ենթարկուին։
Փոխուած են նաեւ գօտեմարտի տեւողութիւնը, մրցումի բաժիններուն քանակը, մարտերու ընթացքին տրուող դադարներուն քանակն ու տեւողութիւնը եւ այլն։ Այսպէս, մինչեւ 1924 գօտեմարտերը կը շարունակուէին մինչեւ մարզիկներէն մէկուն յաղթանակը։ 1924-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը 40 վայրկեան դարձաւ, որ կը բաժնուէր 20 վայրկեաննոց երկու մրցամասերու։ 1928-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը կրճատուեցաւ, ըմբիշները մարտը կը վարէին 10 վայրկեան կանգնած վիճակով, այնուհետեւ՝ 3-ական վայրկեան՝ ծնրադիր վիճակի մէջ եւ վերջին 4 վայրկեանը՝ կրկին կանգնած դրութեամբ։ 1933-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը 10 վայրկեան դարձաւ, ըստ որում ըմբիշները կը գօտեմարտէին միայն կանգնած վիճակով։
1945-ին ազատ ոճի ըմբիշներու գօտեմարտը սահմանուեցաւ 15 վայրկեանով՝ առաջին վեց վայրկեանին կանգնած վիճակի մէջ, 3-ական վայրկեան՝ ծնրադիր եւ վերջին 3 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեամբ։ 1950-ին այս կարգը սահմանուեցաւ նաեւ յունահռոմէական ըմբշամարտին համար։ 1956-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը դարձաւ 12 վայրկեան, որուն առաջին 6 վայրկեանը՝ կանգնած դրութեամբ, 2-ական վայրկեան՝ ծնրադիր, վերջին 2 վայրկեանը՝ կանգնած։
1961-ին գօտեմարտի տեւողութիւնը սահմանուեցաւ 10 վայրկեանով՝ 5-ական վայրկեաննոց 2 մրցամասով եւ մէկ վայրկեան ընդմիջումով։
1969-ին գօտեմարտի տեւողությունը դարձաւ 9 վայրկեան՝ 3-ական վայրկեաննոց 3 մրցամասերով՝ երկու մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումներով։
1980-ին՝ 6 վայրկեան՝ երկու երեքական վայրկեաննոց մրցամասերով՝ մէկ վայրկեաննոց ընդմիջումով։

Պետիկ Աշոտեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.