ՅԱԿՈԲ ՕՇԱԿԱՆԸ ԵՒ ԵՐԷՑԵԱՆՆԵՐԸ (Ա.)

0

«Գիտէ՞ք թէ գրականութեան մը կարելիութեան համար ամէնէն յարմար, եթէ ոչ՝ անհրաժեշտ պայմանները լրացնող կեդրոնն էք, վասնզի կը հաւատամ, թէ արուեստի ամէն ձեռնարկ իր սնունդը, իր թաքուն ուժը կ’առնէ հաւաքական զգայնութեանց մթերքէն, որուն ամէնէն ծանօթ մարմինը ժողովուրդն է դարձեալ»։
Այսպէս կը բնութագրէր Օշական սուրիահայութիւնը, որ իր ծառայասիրութեամբ եւ հիւրընկալութեամբ միշտ եղած է լոյսի, յոյսի եւ ոգիի օրրան հայ ստեղծագործ միտքին։ Ան իր առաքելութիւնը կը սկսի դպրոցական կարգերէն։ Արդ՝ Ազգ. Քարէն Եփփէ Ճեմարանի աշակերտները Թարգմանչաց տօնին (բացառաբար պատերազմի տարիներուն) մեծ երախտագիտութեամբ կ’այցելեն Միս Քարէն Եփփէի եւ Յ. Օշականի գերեզմանները Հալէպի Ազգ. գերեզմանատան մէջ։ Անտարակոյս պատահականութիւն չէր, որ Յ. Օշական թողելով իր ունեցած ֆրանսական վիզան պիտի գար հայաբոյր Հալէպ եւ ննջէր իր հարազատ հայրենակիցին՝ Գրիգոր Երէցեանի տաքուկ բոյնին մէջ։ Ներկայիս պրն. Գրիգորի դուստրին՝ Օրդ. Պայծիկի մտերիմները գիտեն, թէ ի՜նչ խորհրդաւոր հմայք ունի Երէցեաններուն այժմու բնակարանը, որ կարծէք հեքիաթային դուռ մը ըլլայ։

Անոր ընդմէջէն տեղի կ’ունենայ ժամանակի ճամբորդութիւն դէպի տասնեակ տարիներ առաջ, դէպի մեր պատմական եւ մշակութային կոթողներ, միեւնոյն ժամանակ՝ այժմէական ներկայութիւն մեր ժամանակակից փառքերուն։
Օր. Պայծիկ իր լայնախոհ միտքով, անոյշ լեզուով եւ սիրուն ժպիտով կը պարուրէ ունկնդիրը։ Ինչպէս Վահէ Օշական իր հօր մահուընէ ետք՝ Սեպտեմբեր 1948-ին, կը կանխագուշակէ այդ պայծառացումը. «Կը մաղթեմ, որ իրականանայ անունդ մտքի ճամբով հոգուդ մէջէն մինչեւ շիջումը մարմինիդ»։ Տան պատերուն զետեղուած հայ մտաւորականներու եւ հայկական ձեռագործներու պատկերները՝ խնամքով եւ բարձր ճաշակով զետեղուած, կ’ոգեւորեն եւ ներշնչումի աղբիւր կը դառնան այցելուին համար։ Առաջին հերթին մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ Յ. Օշականի դիմանկարը։ Օշական իր հայրական գուրգուրանքով եւ յորդորանքով օրդ. Պայծիկին համար «մեծ հայր» կը սեպուի։ Օրդ Պայծիկ Ա. Ծառուկեանի «Մեծերը եւ Միւսները» հատորին չարաճճի Պայծիկն է, իսկ տարագրութեան կորսնցուցած մեծ հայրը՝ Յ. Օշականի «Մնացորդաց»ի Բ. հատորին՝ «Արիւնի Ճամբով»ին, Խաչիկ Վարժապետն է, հետագային՝ Տէր Անիկտոս քահանայ։

Գրիգոր Հըզըրեան (Երէցեան), իր տիկինը Սերիկ (Սիրանոյշ Պէրպէրեան), Յակոբ Օշական (Քիւֆէնճեան) եւ հանրայայտ գեղանկարիչ Ժան Սէմ (Յովհաննէս Սեմէրճեան) եղած են Պուրսայի Սէօլէօզ գիւղէն։ Յակոբ եղած է շատ աղքատիկ ընտանիքի զաւակ։ Հայրը եղած է քիւֆէն (խսիրէ կողով) շինող։ Ան Օշական կը կոչուի 1913-ին, երբ Պոլսոյ «Ազատամարտ»ին մէջ լոյս կը տեսնէ իր մէկ պատմուածքը։ Գրիգորի հայրն ալ եղած է համեստ քահանայ, մինչ՝ Սերիկ եղած է մետաքսի գործարանատիրոջ աղջիկ։ Գրիգոր կոչուած է Հըզըրեան, որովհետեւ կը պատմուի, թէ օր մը իրենց տան մառանի ձէթը կը յորդի, երեւոյթ մը, որ գիւղացիներուն համար առատութեան խորհրդանիշ կը համարուէր։ Հետագային, երբ ան կը յաճախէ Պոլսոյ Կեդրոնական վարժարան, մականունը կը փոխէ եւ կը դարձնէ «Երէցեան»։
Յ. Օշական առաջին անգամ կ’այցելէ Հալէպ իր դստեր՝ Անահիտի հետ 1946-ին, իր յոբելեանի տարին։ Ան, իր փափաքին համաձայն, կ’իջեւանէ իր համագիւղացի եւ աշակերտ՝ Գրիգոր Երէցեանի տունը, որպէսզի իր իսկ արտայայտութեամբ. «Ես այդ տան մէջ ապրիմ սէօլէօզցիի պէս եւ կարօտս առնեմ»։ Օշական անընդհատ տիկ. Երէցեանին կը հարցնէր Սէօլէօզի մասին եւ մեծ ոգեւորութեամբ մտիկ կ’ընէր Սերիկի մանկութեան Սէօլէօզի պատմութիւնները։ Սակայն Օշականի համար ամէնէն ազդեցիկ պահը պատանի Պայծիկին իրեն համար Սէօլէօզի բարբառով տոհմիկ երգեր երգելու պահն էր։ Պայծիկ այդ երգերը սորված էր դամասկոսահայ Տէր Սարգիս Քահանայ Պետրոսեանի սէօլէօզցի տիրամօրմէն։

Յոբելեանի տարին «յառաջդիմական» թերթերու եւ կազմակերպութիւններու կողմէ բարբարոս հալածանք մը կը սկսի Օշականի դէմ։ Օշական մահացու մեղք մը գործած էր յօդուածի մը մէջ քննադատելով հայրենական կարգ մը գրողներու համբաւաւոր գործեր։ Ծառուկեան կ’ըսէ. «Զուտ քաղաքական շարժառիթներու ծնունդ այս հալածանքը ամէնէն ապաքաղաքական մարդուն դէմ էր»։ Այսուհանդերձ Ա. Ծառուկեան եւ օրուան Բերիոյ Թեմի Առաջնորդ Զարեհ Սրբազան Օշականը կը հրաւիրեն Հալէպ եւ կը կազմակերպեն մեծաշուք հանդիսութիւն։
1948-ին Գարեգին Ա. Կաթողիկոս Յովսէփեանցի հրաւէրով Օշական կ’այցելէ Լիբանան, ապա կը ժամանէ Հալէպ։ 14 Փետրուարին, Սուրիոյ եւ Լիբանանի Գրողներու Միութիւնը կը կազմակերպէ գրական երեկոյ մը նուիրուած՝ Շաւարշ Միսաքեանին, Հայ Երիտասարդաց Միութեան ակումբին մէջ, Թիլէլ, ուր Հրաչ Փափազեան կը ներկայացնէ «Մարդը», Մինաս Թէօլէօլեան «Հայ Լեզուի Պաշտպանը» եւ Յ. Օշական «Իր Տեղը Հայ Մամուլի Մէջ»։ Օշական 18 Փետրուարին Եփրատը տեսնելու պիտի երթար, բայց վրայ կը հասնի անգութ մահը։ Օշական կը մահանայ 17 Փետրուարի երեկոյեան՝ տիկ. Երէցեանի հոգատար ձեռքերուն մէջ։ Ա. Ծառուկեան վերոյիշեալ հատորին մէջ նկարագրած է հայ գրականութեան «հսկայ»ին վսեմաշուք թաղումը։


Զոյգ այցելութիւններուն ընթացքին, Օշական իր ներկայութեամբ շքեղացուցած էր Երէցեաններու տան երբեմնի կայացած գրական ասուլիսները։

(շարունակելի)
Լիզէթ Սէրայտարեան-Աւընեան

Share.

Leave A Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.