ԳԻՐՔԵՐՈՒ ԱՇԽԱՐՀԷՆ -1. ՄՈՒՇԵՂ ԻՇԽԱՆԻ «ՏԱՌԱՊԱՆՔ» ՀԱՏՈՐԸ

0
Այսուհետեւ պարբերաբար կը ներկայացնեմ գրական գիրք մը՝ վերլուծելով տողերուն տակ թաքնուած բազմապիսի խորհուրդներ, պեղելով ստեղծագործութեան մէջ արտայայտուած տրամադրութիւնները, երանգներն ու գաղափարական ուղղութիւնը: Այսպիսով թէ՛ ընթերցողին պատկերացում մը կու տամ գիրքին մասին եւ թէ կը քաջալերեմ ընթերցումը:
Vlume-էն ներբեռնելով ընտրեցի Մուշեղ Իշխանի «Տառապանք» բանաստեղծական հատորը: Նկատեցի որ Մուշեղ Իշխանի գրիչը հո՛ս տարբեր է:
Սփիւռքահայ գրողը իր գործերուն մէջ յաճախ դրական գոյներով, զեղուն ու կաթոգին զգացումներու շղարշներով ներկայացուցած է սէրը, հայրենի հողը, մայրը, կեանքի պատկերները: Սակայն իր եօթերորդ քերթողական մատեանով (երբ յիսունը անցած էր արդէն) յեղաշրջուած, նոր հոգեվիճակով կեանքի դառն իրականութիւնները կը ներկայացնէ:
Ինքն է, որ չափածոյ բանաստեղծութիւններով, լայնաշունչ վէպերով, պատմուածքներով ընթերցողը կը փոխադրէ իր ոսկեվառ աշխարհը: Սակայն «Տառապանք» հատորին մէջ գերիշխող տրամադրութիւնը սերտօրէն կապ ունի տրտմայոյզ հոգիներու կենցաղին հետ: Յոյսէն ետք ցասումի, նուաճումէն ետք պարտութեան, բարձունքի չհասած թաւալգլոր անկումի, տիրանալէն ետք կորուստի հոգեբուխ, խոր ճիչով գրուած տողերով կ’արտայայտուի գրողը: Հատորը հրատարակուած է 1968-ին:
Տրտում զգացումներու կայծը միշտ ներկայ է, հոն կան ապականած միջավայրերէ վկայութիւններ, որոնք ընթերցողը իրազեկ կը դարձնեն կեանքի յոռի երեւոյթներուն: Հոս Մ.Իշխանի տողերը ցնորային ճախրանքներ չեն ներշնչեր: Տուներու երգիչը մեր առօրեայ կեանքէն զանազան հէգ տիպարներ կը գծէ: Անոնք երջանկութենէ, ազատութենէ, հաւասարութենէ զրկուածներ են, ամբաստանութենէ եւ անարդարութենէ տառապողներ:
Համամարդկային տառապանքի շղթաներով գալարուած տողերուն մէջ ճշմարիտ արձագանգ մը կայ, որուն մէջ, սակայն, «կեանքի ալիք»ը տեղատուութիւն կ’ապրի: Հոն արեւը փուճ ու նոր լոյսի «կամարներէն» զուրկ է:
Մ.Իշխան յետեղեռնեան սփիւռքահայ բանաստեղծներուն մէջ իւրայատուկ տեղ կը գրաւէ իր քնարերգութեամբ: Սակայն «Տառապանք»ին մէջ, ան վշտի զգացումներով շաղախուած, տարբեր աշխարահայեացքով, անարդարութեան ահաւոր հետքերը տեսնելով կը պոռթկայ.
«Սիրտս կ’արիւնի աշխարհի ցաւով
Որքա՜ն տառապանք Աստուած իմ, չորս դիս…»
Ան թէ՛ տիպարներ կը ստեղծէ, թէ՛ հոգեվիճակներ կը ներկայացնէ: Տիպարները պարզ, թշուառ ու անմեղ մարդիկ են՝ ճակատագրին դէմ մաքառող ձեռնունայն հայր մը, Տէր Զօրի տօթերուն լքուած անտէր որբուկ մը, այրի կին մը, վատառողջ պանդուխտ մը եւ այլն:
Իսկ վախի, անձկութեան ու բազմապիսի տանջանքներու ենթակայ մարդոց հոգեվիճակներու իւրայատուկ ներկայացումը առաւել շնորհքով կ’օժտէ հատորը:
«Աշխարհի ցաւով» հիւանդացող բանաստեղծը ալեկոծ իր հոգիին աչքերով, խարիսխ մը նետելով հերոսներուն հոգիներուն մէջ, կը սուզուի անոնց խորը եւ իրենց հետ միասին կը սաւառնի անծայրածիր տարածքներու վերեւ, երեւելի դարձնելով այլատեսակ, ոլորուն կայլակներ ու փոթորկաշունչ կոհակներ: Տիպարները կը յուզեն մեզ: Կու գայ ատեն մը, պահ մը, երբ ընթերցողը ներդաշնակութիւն մը կը զգայ իր եւ հերոսներուն զգացումներուն միջեւ:
Հեղինակը ընդհանուր պատկերէն բացառութիւն մը ընելով կը բանայ հատորը: «Յուշ է երազի՝ պահը խնդութեան» արտայայտութեամբ կը սկսի, ապա կայծակնային ուժգնութեամբ կը նուագէ կեանքի «եղերական համերգ»ը: Ճիշդ է, որ «սեւ բախտին» նիւթը հիմնական կմախքն էգրութեան, սակայն իւրաքանչիւր քերթուածի մէջ ան կը ստեղծէ անկախ հերոսներ: Անոնք խրոխտ մարդիկ են, որոնց անցեալի կամ առօրեայի «քրտնաթոր» ու «դողդղագին» պահերը յաճախ իրենց մէջ պիտի թողուն «վէրք մը խորունկ»:
Մարդոց ապերջանիկ վիճակին հետ, երփներանգ բնութեան տարրերը եւս մռայլ գոյներ կը ստանան: Հովը, որ «կու տայ քուն հեշտական» այժմ, «ռումբի որոտ ու ճաթիւն»ի նման է, եղանակը, որ «կը հնչէ զերթ քնար», այժմ «դառնակսկիծ սրտի դող» կը դառնայ: Եւ այսպէս՝ խամրող պատկերներով , պատմողական բնոյթով, դաժան իրականութիւններով եւ «մութ» բախտի գաղափարներու խտացումով ընթերցողին կը մատուցուի հատորի քերթուածներուն շարքը:
Լարա Արթին
Share.

Leave A Reply