Յակոբ Ասատրեան. «Թուրք-ատրպէյճանական համատեղ ջանքերը ի զօրու չեղան դիմադրելու ճշմարտութեան ու ժողովրդավարութեան ճնշող ազդեցութիւնը»

0

Ինչ­պէս նա­խա­պէս տե­ղե­կա­ցու­ցած էինք Չեխ­իոյ խորհր­դա­րա­նը 25 Ապ­րի­լի իր նիս­տին ըն­դու­նեց Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ճանչ­ցող բա­նա­ձեւը: Այս առի­թով «Գան­ձա­սար» հար­ցազ­րոյց մը ու­նե­ցաւ Չեխ­իոյ հայ­կա­կան «Օրեր» ան­կախ ամ­սա­թեր­թի գլ­խա­ւոր խմ­բա­գիր Յա­կոբ Ասատր­եա­նին հետ:

Հար­ցազ­րոյ­ցը կը ներ­կա­յաց­նենք ստո­րեւ.

«Գան­ձա­սար».- Ինչ­պի­սի՞ հանգր­ուան­նե­րէ ան­ցաւ ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման բա­նա­ձե­ւի որ­դեգ­րու­մը Չեխ­իոյ խորհր­դա­րա­նին կող­մէ:

Յա­կոբ Ասատր­եան.- Չեխ­իա­յի խորհր­դա­րա­նի Պատ­գա­մա­ւոր­նե­րի պա­լա­տում Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նութ­եան մա­սին բա­նա­ձե­ւը առա­ջին ան­գամ փոր­ձել են ներ­կա­յաց­նել 2016-ի Մա­յի­սին, իսկ երկ­րորդ ան­գամ` այս տար­ուան Ապ­րի­լի 4-ին: Եր­կու դէպ­քում էլ դրանք ներ­կա­յաց­րել են տար­բեր քա­ղա­քա­կան ու­ժեր ներ­կա­յաց­նող պատ­գա­մա­ւոր­ներ, իսկ Ապ­րի­լի 25-ին ներ­կա­յաց­ուած բա­նա­ձե­ւը, որն ըն­դուն­ուեց 104 կողմ, 3 ձեռն­պահ եւ ոչ մի դէմ ձայ­նե­րով,  ներ­կա­յաց­րել էր սոց­ի­ալ-դե­մոկ­րատ պատ­գա­մա­ւոր, չեխ-հայ­կա­կան միջ­խորհր­դա­րա­նա­կան խմ­բի ղե­կա­վար Ռո­պին Պի­ոհ­նի­շը:

Նախ­կի­նում,  2005-2006 թուա­կան­նե­րին չե­խա­կան սե­նա­տում փոր­ձեր ար­ուե­ցին սե­նա­տոր, այժմ Եւ­րոխորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­ւոր Յա­րո­միր Շտե­տի­նա­յի կող­մից, բայց այն տա­րի­ներն չե­խա­կան քա­ղա­քա­կան դաշ­տը ընդ­հան­րա­պէս պատ­րաստ չէր նման հար­ցի քն­նարկ­մա­նը, քա­նի որ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին նման տե­ղե­կաց­ուա­ծու­թեան մա­կար­դակ չկար, եւ նա­եւ Հա­յաս­տա­նի հետ միջ­խորհր­դա­րա­նա­կան կա­պե­րը գտն­ւում էին զրո­յա­կան մա­կար­դա­կի վրայ: Ան­ցած 12 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում բա­ւա­կա­նին մեծ տե­ղե­կատ­ուա­կան աշ­խա­տանք տար­ուեց հայ հա­մայն­քի կող­մից, իսկ 2011 թուա­կա­նից այդ աշ­խա­տանք­նե­րին մի­ա­ցաւ նա­եւ նո­րա­բաց  Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նու­թիւնը` դես­պան Տիգ­րան Սէյ­րան­եա­նի գլ­խա­ւո­րու­թեամբ: Ար­դիւն­քում մեր ջան­քե­րը հա­մա­տեղ­ուե­ցին, ստեղծուեց «Ապ­րիլ 24» կո­մի­տէն, որը գլ­խա­ւո­րե­ցին դես­պա­նը եւ Չեխ­իա­յի հա­յե­րի հո­գե­ւոր հո­վիւ Բար­սեղ վար­դա­պետ Փի­լաւճ­եա­նը` մաս­նակ­ցու­թեամբ չե­խա­հայ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի: Այս ըն­թաց­քում կազ­մա­կերպ­ուե­ցին բազ­մա­թիւ գի­տա­ժո­ղով­ներ, ցու­ցա­հան­դէս­ներ, հա­մերգ­ներ, ցոյ­ցեր եւ եր­թեր, հե­ռուս­տա­տե­սա­յին եւ ռատիօ ելոյթ­ներ, չեխ ռե­ժի­սոր Մար­թին Մահ­տա­լը կենտ­րո­նա­կան հե­ռուս­տ­ա­ա­լի­քով ցու­ցադ­րեց ցե­ղաս­պա­նու­թեա­նը նուիր­ուած վա­ւե­րագ­րա­կան ֆիլմ, բա­ցատ­րե­լով, թէ Չեխ­ի­ան ին­չո՛ւ պէտք է ըն­դու­նի Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը: Ֆիլ­մում  ներ­կա­յաց­ուեց նա­եւ 2006 թուա­կա­նին «Օրեր» ամ­սագ­րի կող­մից վե­րահ­րա­տա­րակ­ուած Կա­րել Հան­սա­յի  «Արե­ւել­քի Սար­սափ­նե­րը» գիր­քը, ուր դե­ռեւս 1923 թուա­կա­նին չեխ գրո­ղը ակա­նա­տե­սի աչ­քե­րով ներ­կա­յաց­րել էր հա­յե­րի կո­տո­րած­ներն ու բռ­նա­գաղ­թը:  2014 թուա­կա­նին Չեխ­իա­յի պատ­մու­թեան մէջ առա­ջին  ան­գամ նա­խա­գահ Մի­լոշ Զե­մա­նը յայ­տա­րա­րեց ոչ միայն Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին, այ­լեւ յոր­դո­րեց, որ­պէս­զի Չեխ­իա­յի խորհր­դա­րա­նը ըն­դու­նի դա­տա­պար­տող բա­նա­ձեւ: Նա նա­եւ պատ­ճա­ռա­բա­նեց, որ Չեխ­իա­յի հա­րե­ւան բո­լոր պե­տու­թիւն­նե­րը` Սլո­վաք­ի­ան, Լե­հաս­տա­նը, Գեր­ման­ի­ան եւ Աւստր­ի­ան ըն­դու­նել են, իսկ Չեխ­ի­ան` ոչ: Չնա­յած, 2015 թուա­կա­նի Ապ­րի­լի 14-ին Չեխ­իա­յի խորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­ւոր­նե­րի պա­լա­տի ար­տա­քին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կո­մի­տէն ար­դէն մի բա­նա­ձեւ ըն­դու­նել էր ցե­ղաս­պա­նութ­յան ճա­նաչ­ման եւ դա­տա­պարտ­ման մա­սին:

 

«Գ.»- Չեխ­իոյ նա­խա­գա­հին ու­նե­ցած ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին, որ­քա­նո՞վ  նպաս­տե­ցին բա­նա­ձե­ւի վա­ւե­րաց­ման:

Յ.Ա.- Ինչ­պէս ար­դէն վե­րը նշե­ցի, նա­խա­գահ Զե­մանն առա­ջին ան­գամ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին խօ­սեց 2014 թուա­կա­նին` Սերժ Սարգս­եա­նի Պրա­հա կա­տա­րած այ­ցե­լու­թեան ըն­թաց­քում, այ­նու­հե­տեւ տար­բեր առիթ­նե­րով նա կրկ­նեց իր ասա­ծը, նա­եւ պա­տաս­խա­նե­լով մեր հար­ցին, իսկ 2016-ի Յու­նի­սին հաս­տա­տեց իր դիր­քո­րո­շու­մը  Երե­ւան կա­տա­րած պաշ­տօ­նա­կան այ­ցի ըն­թաց­քում, այ­ցե­լեց Ծի­ծեռ­նա­կա­բերդ եւ ծաղ­կեպ­սակ դրեց ցե­ղաս­պա­նութ­եան սր­բա­դաս­ուած զո­հե­րի յու­շար­ձա­նին: Ան­կախ այն հան­գա­ման­քից,  որ Չեխ­իա­յի քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րը հիմ­նա­կա­նում քն­նա­դա­տում են նա­խա­գա­հին, նրա վար­կա­նի­շը երկ­րում մնում է ամե­նա­բարձ­րը, 55 տո­կոս ըստ վեր­ջին հար­ցում­նե­րի, եւ բնա­կան է, որ նրա խօս­քի ազ­դե­ցու­թիւնը մեծ է թէ՛ հա­սա­րա­կու­թեան, եւ թէ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րի վրայ: Դժ­ուա­րու­թիւնն այն էր, որ Պատ­գա­մա­ւոր­նե­րի Պա­լա­տի նա­խա­գահ Հա­մա­չե­կը թուր­քա­մէտ եւ ատր­պէյ­ճա­նա­մէտ գոր­ծիչ է, եւ նա ընդ­դի­մա­նում էր նման բա­նա­ձե­ւի ըն­դուն­մա­նը: Երե­ւա­նից վե­րա­դառ­նա­լով, նա­խա­գահ Զե­մա­նը մի ան­գամ եւս հան­դի­պեց Հա­մա­չե­կին եւ յոր­դո­րեց ըն­դու­նել նման բա­նա­ձեւ: Միւս կող­մից թէ՛ հա­սա­րա­կա­կան կար­ծի­քը, թէ՛ տար­բեր քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի գե­րակշ­ռող մե­ծա­մաս­նութ­եան կար­ծի­քը հա­սու­նաց­րին նման որոշ­ման ըն­դու­նու­մը, որին մե­ծա­պէս նպաս­տեց մեր դես­պա­նի` Տիգ­րան Սէյ­րան­եա­նի ամէ­նօր­եայ աշ­խա­տան­քը: Ըստ էու­թեան քա­ղա­քա­կան ու­ժերն այս հար­ցում եկան հա­մա­ձայ­նու­թեան, եւ նոյ­նիսկ ԱՆՕ կու­սակ­ցու­թիւնը (չե­խե­րէն` Տագ­նա­պող Քա­ղա­քա­ցի­նե­րու Կու­սակ­ցու­թիւն), որ մէկ ամիս առաջ դէմ էր քու­է­ար­կել այդ հար­ցը օրա­կարգ մտց­նե­լուն, այս ան­գամ միայն կողմ քու­է­ար­կեց: Կա­րե­ւոր էր նա­եւ այն հան­գա­ման­քը, որ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան դա­տա­պար­տու­մը ներ­կա­յաց­ուեց Հո­լո­քոս­տի եւ  Օս­ման­եան կայս­րու­թեան այլ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի  ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րի դա­տա­պարտ­ման շար­քում:

Հե­տաքր­քիր է, որ այս տա­րի Չեխ­իա­յի նա­խա­գա­հը նա­եւ ու­ղեր­ձով դի­մեց հո­գե­ւոր հո­վիւ Բար­սեղ վար­դա­պետ Փի­լաւճ­եա­նին` ցա­ւակ­ցու­թիւն­ներ փո­խան­ցե­լով հայ հա­մայն­քին ու հայ ժո­ղովր­դին ցե­ղաս­պա­նու­թեան 102-րդ տա­րե­լի­ցին առի­թով:  Եւ Թուրք­իա­յի արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թեան բո­ղո­քի յայ­տա­րա­րութ­յան մէջ նա­խա­գա­հի ու­ղեր­ձին աւե­լի մեծ տեղ էին տուել, քան բուն բա­նա­ձե­ւի ըն­դուն­մա­նը:

 

«Գ.».-Ի՞նչ եղաւ չեխ պատ­գա­մա­ւոր­նե­րուն անդ­րա­դար­ձը թր­քա­կան հա­կա­դար­ձու­թեան նկատ­մամբ:

Յ.Ա.- Չեխ պատ­գա­մա­ւոր­նե­րը շատ հան­գիստ են ըն­դու­նում  նման ար­ձա­գանգ­նե­րը, եւ նոյ­նիսկ նախ­կին արտ­գործ­նա­խա­րար Քա­րել Շվար­ցեն­պեր­կը, որի ղե­կա­վա­րութ­եամբ 2015-ին ար­տա­քին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կո­մի­տէն ար­դէն դա­տա­պար­տող բա­նա­ձեւ էր ըն­դու­նել, մա­մու­լին ասել էր, որ հի­մա Էր­տո­ղա­նը աղ­մուկ-աղա­ղակ կը բարձ­րաց­նի, բայց դա ոչինչ չի նշա­նա­կում մեզ հա­մար: Իսկ մար­դու իրա­ւունք­նե­րի նա­խա­րար Եան Խվոյ­կան էլ մի­ան­շա­նակ յայ­տա­րա­րեց, որ Չեխ­ի­ան ինք­նիշ­խան պե­տու­թիւն է եւ  պատ­գա­մա­ւոր­նե­րը բա­նա­ձեւն ըն­դու­նել են ժո­ղովրդ­ավա­րա­կան քու­է­ար­կու­թեամբ : Միայն արտ­գործ­նա­խա­րար Լու­պո­միր Զա­ո­րա­լե­քը, որ միշտ դէմ է եղել նման բա­նա­ձե­ւի ըն­դուն­մա­նը, եւ  սոց­ի­ալ-դե­մոկ­րատ  ու խորհր­դա­րա­նի նա­խա­գահ Հա­մա­չե­կի թի­մա­կիցն է, փոր­ձեց հանգս­տաց­նել թուր­քե­րին, ասե­լով, որ բա­նա­ձե­ւը իրա­ւա­կան ուժ չու­նի եւ  ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը կա­ռա­վա­րու­թիւնն է որո­շում: Ամէն դէպ­քում, Թուրք­ի­ան իր դես­պա­նին հետ չի կան­չել, փո­խա­րէ­նը յոր­դո­րել  է հան­դի­պել նա­խա­գահ Զե­մա­նի հետ:

 

 «Գ.».- Չեխ­իոյ մէջ թր­քա­կան հա­կազ­դե­ցու­թիւնը ցայ­տուն դարձնող լո­պի գո­յու­թիւն ու­նի՞:

Յ.Ա.- Թուր­քա­կան հա­մայն­քա­յին  լո­պի որ­պէս այդ­պի­սին Չեխ­իա­յում չկայ, հիմ­նա­կան աշ­խա­տան­քը տա­նում է Չեխ­իա­յում Թուրք­իա­յի դես­պա­նու­թիւնը: Կա­րե­լի է ասել, որ այդ իմաս­տով ատր­պէյ­ճան­ցի­ներն աւե­լի ակ­տիւ են, քան թուր­քե­րը: Յա­ճախ նոյ­նիսկ թուր­քե­րի փո­խա­րէն նրանք են մէջ ընկ­նում: 2015 թուա­կա­նին ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100-րդ տա­րե­լի­ցի մի­ջո­ցա­ռում­նե­րին, յատ­կա­պէս գի­տա­ժո­ղով­նե­րին, Թուրք­իա­յի դես­պա­նը ներ­կայ էր լի­նում, իր հետ բե­րե­լով նա­եւ ատր­պէյ­ճա­նա­կան դես­պա­նու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին: Եւ բո­լոր հան­դի­պում­նե­րին նրանք ստա­ցել են ոչ միայն հայ հա­մայն­քի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի, այ­լեւ մեր դես­պա­նի սպա­ռիչ հա­կա­հար­ուած­նե­րը:  Ամէն դէպ­քում չե­խա­կան մա­մու­լը եւ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րը շատ զգա­յուն են նաֆ­թի եւ խաւ­ի­ա­րա­յին դիւա­նա­գի­տու­թեան նկատ­մամբ, հե­տե­ւա­բար նա­եւ թուրք-ատր­պէյ­ճա­նա­կան հա­մա­տեղ ջան­քե­րը ի զօ­րու չե­ղան դի­մադ­րե­լու ճշ­մար­տու­թեան ու ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան ճն­շող ազ­դե­ցու­թեան:

Share.

About Author

Leave A Reply