«Խոստումը» … Շատ Կարեւոր Քայլ Մը

0

«Եթէ կ՛ու­զենք Մեծ Եղեռ­նը պէտք եղած ձե­ւով նշել, պէտք է ցն­ցենք աշ­խար­հը: Քա­ղա­քա­կա­նօ­րէն դժ­ուար թէ այդ մէ­կը ի վի­ճա­կի ըլ­լանք ընելու: Բայց ու­րիշ աս­պա­րէզ մը կայ ուր կա­րե­լի է նման բան մը իրա­գոր­ծել: Այդ մէ­կը ար­ուեստն է, աւե­լի ճիշդ ըլ­լա­լու հա­մար այ­սօր ար­ուես­տի ամե­նա­տա­րած­ուած ու ազ­դող տե­սա­կը` շար­ժա­պատ­կե­րը, Մեծ Եղեռ­նի մա­սին շար­ժա­պատ­կե­րի մը ստեղ­ծու­մը, շար­ժա­պատ­կեր մը` որ նա­խընտ­րե­լի է իրա­գործ­ուի ոչ թէ հա­յե­րու կող­մէ, շար­ժա­պատ­կեր մը որուն մէջ ընդգրկ­ուին Հո­լի­վու­տի մեծ անուն­ներ, հայ­կա­կան «Շինտ­լե­րի Ցանկ» մը: Ահա եթէ յա­ջո­ղինք նման բան մը իրա­գոր­ծել, այդ ատեն  աշ­խար­հը ցն­ցած կ՛ըլ­լանք, այդ ատեն է որ Մեծ Եղեռ­նը կը դառ­նայ ոչ թէ միայն մաս­նա­գէտ­նե­րու ու որոշ զանգ­ուած­նե­րու կող­մէն ճանչց­ուած իրա­կա­նու­թիւն, այլ լայ­նօ­րէն ըն­դուն­ուած եղե­լու­թիւն»:

Այս մէջ­բե­րու­մը քաղ­ուած է յօդ­ուա­ծէ մը, որ գր­ուած էր իմ կող­մէս եւ հրա­տա­րակ­ուած «Հայ­րե­նիք» եւ «Mirror Spectator» թեր­թե­րուն մէջ 2013-ին: Այն ժա­մա­նակ մտա­հո­գու­թիւն յայտ­նած էի, թէ արդ­եօ՞ք պէտք եղած ձե­ւով ի վի­ճա­կի պի­տի ըլ­լա­յինք նշե­լու Մեծ Եղեռ­նի հա­րիւ­րամ­եա­կը 2015-ին: Ու­րախ եմ խոս­տո­վա­նե­լու, ու չնա­յած այն բա­նին որ շար­ժա­պատ­կեր մը չի­րա­կա­նաց­ուե­ցաւ 2015-ին, որ Մեծ Եղեռ­նի հա­րիւ­րամ­եա­կը մի­ջազ­գա­յին աղ­մուկ հա­նեց ու դար­ձաւ լրատ­ուա­կան մեծ ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու գլ­խա­ւոր նիւ­թե­րէն մէ­կը: Այս մէ­կը եր­կար տա­րի­նե­րու մեր ճի­գին ար­դիւնքն էր: Ասոր մէջ իր հիմ­նա­կան դե­րը ու­նե­ցաւ նաեւ Հռո­մի Ֆրան­ցիս­կոս Պա­պի յայ­տա­րա­րու­թիւնը:

Ու­րիշ ազ­դակ մը որ օգ­նեց ու կ՛օգ­նէ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան նիւ­թին տա­րա­ծու­մին, Թուրք­իոյ դի­մադ­րու­թիւնն է Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման որեւէ փոր­ձի: Ինչ­քան  հա­կա­սա­կան թուի այս մէ­կը, ես կը կար­ծեմ որ Թուրք­իոյ ըն­թաց­քը աւե­լի կը մղէ լրատ­ուա­կան մի­ջոց­նե­րուն որ­պէս­զի անդ­րա­դառ­նան ցե­ղաս­պա­նութ­եան: Լրատ­ուա­կան մի­ջոց­նե­րը հա­կադ­րու­թիւն­ներ, վի­ճա­բա­նու­թիւն­ներ եւ սքան­տալ­ներ կը սի­րեն: Ատոնք պատ­ճառ կ՛ըլ­լան, որ մար­դիկ աւե­լի մեծ թիւե­րով ու ու­շադ­րու­թեամբ հե­տե­ւին լու­րե­րուն: Ահա Թուրք­իոյ դի­մադ­րու­թիւնը նման իրա­վի­ճակ­ներ կը ստեղ­ծէ: Եթէ Թուրք­ի­ան նման ըն­թացք մը չու­նե­նար, վս­տահ եմ որ ցե­ղաս­պա­նութ­եան հար­ցը աւե­լի քիչ ու­շադ­րութ­եան պի­տի ար­ժա­նա­նար: Իրա­կա­նու­թեան մէջ Թուրք­ի­ան անել վի­ճա­կի մը առ­ջեւ կը գտն­ուի: Ըն­դու­նի ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը կամ ոչ, եր­կուքն ալ վատ են իրեն հա­մար: Յա­մե­նայն դէպս, կը կար­ծեմ որ Թուրք­իոյ կող­մէն ցե­ղաս­պա­նու­թեան ըն­դու­նու­մը մօ­տիկ չէ, մա­նա­ւանդ նկա­տի առ­նե­լով որ այս օրե­րուն Թուրք­ի­ան խա­լի­ֆա­յութեան մը կը վե­րած­ուի իր սուլ­թան` Էր­տո­ղա­նով: Թող մե­զի չխա­բեն թուրք մտա­ւո­րա­կան­նե­րու խոս­տո­վա­նու­թիւն­նե­րը, որոնք փոք­րա­մաս­նու­թիւն են: Թուրք­ի­ան իր քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վա­րու­թեամբ, վեր­նա­խա­ւով ու ժո­ղո­վուր­դի մե­ծա­մաս­նու­թեամբ դեռ նշան­ներ չի տար, որ ցե­ղաս­պա­նու­թեան ըն­դուն­ման ճամ­բուն վրայ է: Գլ­խա­ւոր հար­ցու­մը հե­տեւ­եալն է. արդ­եօ՞ք Թուրք­ի­ան ատակ է քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հին մաս կազ­մե­լու: Պատ­մու­թեան խոր­քը պե­ղե­լով կը նկա­տենք, որ Թուրք­իոյ շա­հե­րէն կը բխի ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը: Այս­պէս կը մտա­ծեն բա­րո­յա­կա­նու­թիւն եւ տրա­մա­բա­նու­թիւն ու­նե­ցող մար­դիկ: Բայց Թուրք­իոյ պա­րա­գա­յին գո՛նէ առ այժմ, այդ մէ­կը անի­րա­գոր­ծե­լի կը թուի:

Վե­րա­դառ­նա­լով յօդ­ուա­ծի բուն նիւ­թին, որ «Խոս­տու­մը» շար­ժա­պատ­կերն է, կր­նանք տես­նել որ ան եր­կա­րժամ­եայ ազ­դե­ցու­թիւն պի­տի ու­նե­նայ: Որ­պէս հայ կր­նանք առար­կու­թիւն­ներ ու­նե­նալ որոշ կէ­տե­րու շուրջ: Օրի­նակ. կր­նանք ըսել, որ աս­կէ հա­րիւր տա­րի­ներ առաջ գա­ւա­ռէն դեռ նոր եկած երի­տա­սարդ մը, որ ար­դէն ամուս­նու­թեան պար­տա­ւոր­ուած խոս­տում մը տուած էր, պի­տի չհա­մար­ձա­կեր սի­րա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն մը ու­նե­նալ, ու­րիշ ան­ձի մը հետ, ար­դէն յա­րա­բե­րու­թեան մը մէջ եղած երի­տա­սար­դուհիի մը հետ: Կր­նանք ըսել, որ Սի­րուն գիւ­ղը հայ­կա­կան գիւ­ղի մը տես­քը չու­նէր, առա­ւել որ հոն եկե­ղե­ցի մը չէր երե­ւեր: Կր­նանք ըսել, որ Հայ Առա­քե­լա­կան հո­գե­ւո­րա­կա­նին տր­ուած էր երկ­րոր­դա­կան դեր Մու­սա Լե­րան հատ­ուա­ծին մէջ: Վեր­ջա­պէս կր­նանք ըսել, թէ ին­չո՛ւ սի­րա­յին պատ­մու­թիւնը պէտք է ըլ­լար «սի­րա­յին եռան­կիւն»ի ձե­ւով ու ոչ թէ հայ­կա­կան աւան­դա­կան ըն­տա­նե­կան ար­ժէք­նե­րը ցոյց տուող պատ­մու­թեամբ մը: Կր­նանք այս բո­լո­րը եւ աւե­լին ալ ըսել: Նախ պէտք է պար­զել, թէ ին­չո՛ւ նման բաց­թո­ղում­ներ եղած են: Այդ ընե­լէ ետք, ապա­գա­յին նման անճշ­դու­թիւն­նե­րը շտ­կել: Միւս կող­մէն կր­նանք առար­կել, թէ որ­պէս ար­ուես­տի գործ շար­ժա­պատ­կե­րը գլուխ-գոր­ծոց մը չէր: Բայց ան­կախ այս հան­գա­մանք­նե­րէն պէտք է նկա­տի առ­նենք, որ «Խոս­տու­մը» ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին առա­ջին շար­ժա­պատ­կերն է պատ­րաստ­ուած Հո­լի­վու­տի մէջ եւ ոչ հա­յե­րու կող­մէ ու այս պատ­ճա­ռով շատ կա­րե­ւոր քայլ մը կը հան­դի­սա­նայ: Չմոռ­նանք, որ հր­է­ա­կան Հո­լո­քոս­թին նուիր­ուած շար­ժա­պատ­կեր­նե­րուն մեծ մա­սը «Շինտ­լե­րի Ցանկ»ին գե­ղար­ուես­տա­կան ար­ժէ­քը չու­նին: Հոս կ՛ար­ժէ նշել շար­ժա­պատ­կե­րին ար­ժա­նիք­նե­րը. դե­րա­սան­նե­րուն յա­ջող ընտ­րու­թիւնը, շար­ժա­պատ­կե­րին պատ­մութ­եան յա­ջող շաղ­կա­պու­մը սկ­սած Պո­լի­սէն մինչեւ Մու­սա Լեռ  ու Ամե­րի­կա, մեր դրա­կան յատ­կա­նիշ­նե­րուն ցու­ցադ­րու­մը (ըն­տա­նիք­նե­րուն ներ­քին զօ­րա­ւոր կապ­ուա­ծու­թիւնը, մեր մշա­կոյ­թին գե­ղեց­կու­թիւնը, մեր հե­րո­սու­թիւնն ու ապ­րե­լու եւ արագ վե­րա­կանգ­նե­լու բա­ցա­ռիկ կամ­քը) եւ ամէ­նէն կա­րե­ւո­րը` թր­քա­կան ոճի­րին յս­տակ ու հա­մո­զիչ ձե­ւով բա­ցա­յայ­տու­մը… եւ այլն: Կա­րե­ւոր հան­գա­մանք մըն է նա­եւ, ամե­րի­կա­ցի տար­բեր կեր­պար­նե­րու դրա­կան ներ­կա­յու­թիւնն ու դե­րը:

Բե­մադ­րիչ Թեր­րի Ճորճ կար­ծէք թէ կռա­հե­լով որ շար­ժա­պատ­կե­րը  նիւ­թա­կան մեծ յա­ջո­ղու­թիւն պի­տի չգտ­նէ, կա­րե­ւոր քայլ մը առած է շար­ժա­պատ­կե­րին բո­վան­դա­կու­թեան առն­չութ­եամբ: Ան վայ­րագ տե­սա­րան­նե­րը յա­տուկ ձե­ւով մեղ­մա­ցու­ցած է, որ­պէս­զի կա­րե­լի ըլ­լայ շար­ժա­պատ­կե­րը ցու­ցադ­րել դպ­րոց­նե­րու մէջ: Ի՜նչ խե­լա­ցի քայլ: Այս պատ­ճա­ռով շար­ժա­պատ­կե­րը ար­տօն­ուած է դիտել տաս­նե­րեք տա­րե­կա­նէն սկս­եալ (PG-13): Այս­պի­սով, դպ­րո­ցա­կան­ներ առիթ պի­տի ու­նե­նան ծա­նօ­թա­նա­լու ցե­ղաս­պա­նու­թեան` շար­ժա­պատ­կե­րի մը մի­ջո­ցով, որ շատ աւե­լի ազ­դե­ցիկ է քան գիր­քե­րը: Ահա մեր յա­ջորդ պար­տա­կա­նու­թիւնը, որ պէտք է ընենք հո՛ս Ամե­րի­կա­յի մէջ եւ ամե­նու­րէք: Ես կը կար­ծեմ որ այս մէ­կը իրա­գոր­ծե­լի պի­տի ըլ­լայ: Սե­րունդ­ներ պի­տի դաստ­ի­ա­րակ­ուին ցե­ղաս­պա­նու­թեան պատ­մութ­եամբ, շար­ժա­պատ­կե­րի նման ազ­դե­ցիկ մի­ջո­ցով մը: Միւս կող­մէ, գի­տենք թէ շար­ժա­պատ­կեր­նե­րը չեն վե­րա­նար: Ատոնք կը հրա­տա­րակ­ուին սկա­ւա­ռակ­նե­րով, կը ցու­ցադր­ուին հե­ռա­տե­սի­լի կա­յան­նե­րով, հա­սա­նե­լի կ՛ըլ­լան հա­մա­ցան­ցին մէջ: Ասոր վրայ չմոռ­նանք աւելց­նել զա­նա­զան հար­ցազ­րոյց­ներ եւ յօդ­ուած­ներ, որոնք զու­գակ­ցե­ցան շար­ժա­պատ­կե­րին ցու­ցադր­ման սկ­սե­լուն: Յս­տակ է. «Խոս­տում»ին ե՛ւ մօ­տա­կայ, ե՛ւ հե­ռա­կայ ազ­դե­ցու­թիւնը մեծ է եւ լայ­նա­ծա­ւալ:

Ու­րիշ շատ կա­րե­ւոր կէտ մը որ կապ­ուած է «Խոս­տում»ին հետ, ատոր ազ­դե­ցու­թիւնն է մեր երի­տա­սարդ սե­րուն­դին վրայ, այլ խօս­քով` հա­յա­պահ­պա­նու­թեան գոր­ծին մէջ: Այս մա­սին շատ բան չի լս­ուիր շար­ժա­պատ­կե­րին հետ կապ­ուած քն­նար­կում­նե­րուն մէջ: Հա­յա­շատ ու հա­յա­խօս գա­ղութ­նե­րը կր­նան այս մէ­կը շատ չզ­գալ: Գա­լով օտա­րա­լե­զու ու առանձ­նա­ցած գա­ղութ­նե­րուն, «Խոս­տու­մը» կա­րե­ւոր ազ­դե­ցու­թիւն կր­նայ ու­նե­նալ շա­տե­րուն վրայ, որ­պէս­զի վե­րա­դառ­նան իրենց ար­մատ­նե­րուն, կամ քո­նէ սկ­սին հե­տաքրք­րու­թիւն ցու­ցա­բե­րել իրենց ազ­գա­յին ինք­նու­թեան նկատ­մամբ: Մա­սա­չու­սեթ­ցի փոք­րիկ գա­ղու­թիս մէջ ար­դէն նման նշան­ներ կը նկա­տեմ:

Բայց ամէ­նէն կա­րե­ւոր կէ­տը, անդ­րա­դառ­նալն է «Խոս­տու­մը» իրա­կա­նաց­նող «մե­ղա­ւոր»ին: Մենք լաւ գի­տենք թէ վեր­ջին տա­րի­նե­րուն Հո­լի­վու­տի մէջ փոր­ձեր եղան ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին շար­ժա­պատ­կեր մը ար­տադ­րե­լու: Լսե­ցինք որ Սիլ­վես­թըր Սթա­լո­նը, Նա­թալ­իա Փորթ­մա­նը եւ ու­րիշ­ներ հե­տաքրք­րու­թիւն ցու­ցա­բե­րած էին նման շար­ժա­պատ­կե­րի մը մէջ դեր խա­ղա­լու: Ո՛չ մէկ փորձ յա­ջո­ղու­թեան հա­սաւ  եւ մենք լաւ գի­տենք թէ ին­չո՛ւ… որով­հետեւ Թուրք­ի­ան ամէն ձե­ւե­րով ար­գելք­ներ ստեղ­ծեց, որ նիւ­թա­կան մի­ջոց­ներ չյատ­կաց­ուին նման ծրա­գի­րի մը ու յա­ջո­ղե­ցաւ, բայց ոչ «Խոս­տում»ի պա­րա­գա­յին: Պատ­ճա­ռը այն հան­գա­մանքն էր, որ սկիզ­բէն ար­դէն «Խոս­տում»ին ար­տադ­րութ­եան հա­մար անհ­րա­ժեշտ հա­րիւր միլի­ոն տո­լա­րի գու­մա­րը տրա­մադր­ուած էր ու այդ գու­մա­րը նուի­րո­ղը Քըրք Գրի­գոր­եանն էր: Այս մա­սին իմա­նա­լէ ետք, անոր հոգ­ւոյն հանգս­տու­թեան հա­մար հո­գե­հանգստ­եան պաշ­տօն կա­տա­րե­ցինք մեր եկե­ղեց­ւոյ մէջ Ապ­րիլ 23-ին, Սփ­րինկ­ֆիլտ, Մա­սա­չու­սեթց: Հոս կ՛ար­ժէ փա­կա­գիծ մը բա­նալ անդ­րա­դառ­նա­լու հա­մար մեր ազ­գա­յին երե­ւոյթ­նե­րէն մէ­կուն: Հար­ցը այն է, եթէ նման ծրա­գիր մը հա­մազ­գա­յին մա­կար­դա­կով իրա­գոր­ծել ու­զէ­ինք, հա­ւա­նա­բար եր­բեք պի­տի չյա­ջո­ղէ­ինք: Ամ­պայ­ման մէ­կը պի­տի դի­մադ­րեր,  ու­րիշ մէ­կը բան մը պի­տի ըսեր ու ու­րիշ բան ըներ, ու­րիշ մէկն ալ օգ­տա­գոր­ծե­լով ազ­գա­յին լո­զունգ­ներ պի­տի փոր­ձեր անձ­նա­կան շա­հեր հե­տապն­դել… եւ այլն: Այս է մեր նկա­րա­գի­րը: Մենք ըն­դու­նակ ենք հա­ւա­քա­կան աշ­խա­տան­քի, երբ մեր գո­յու­թեան վտանգ կայ: Այդ մէ­կը մենք սոր­վե­ցանք: Բայց խա­ղաղ ժա­մա­նակ­նե­րուն մենք դեռ չենք սոր­ված եր­կա­րժամ­եայ ծրա­գիր­ներ իրա­գոր­ծել, ծրա­գիր­ներ, որոնք կը պա­հան­ջեն հա­ւա­քա­կան ճիգ: Այ­սօր­ուան Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ցա­ւա­լի իրա­վի­ճա­կը փաստն է այս իրո­ղութ­եան: Մեր մեծ իրա­գոր­ծում­նե­րը տե­ղի ու­նե­ցած են ան­հատ­նե­րու եւ կամ խումբ մը նուիր­ուած­նե­րու շնոր­հիւ: «Խոս­տու­մը» բա­ցա­ռու­թիւն մը չէ: Ան իրա­գործ­ուած է Էրիք Իս­րա­յէլ­եա­նի եւ քա­նի մը ու­րիշ ան­հատ­նե­րու կող­մէ:

Յա­մե­նայն դէպս, յիշ­ուած ախ­տը ներ­կայ գե­րիշ­խող մեր վի­ճա­կին կը վե­րա­բե­րի: Նշան­ներ կան որ այս իրա­վի­ճա­կը սկ­սած է փոխ­ուիլ: Աւե­լի ու աւե­լի ներգ­րաւ­ուե­լով զար­գա­ցած ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու մէջ սկ­սած ենք, աւե­լի ճիշդ ըլ­լա­լու հա­մար մեր կա­րե­ւոր մէկ հատ­ուա­ծը սկ­սած է, ճիշդ ձե­ւե­րով աշ­խա­տիլ: Նման լուրջ ծրա­գիր մըն է մե­զի յայտ­նի «Աւ­րո­րա» մր­ցա­նա­կը, որուն «մե­ղա­ւոր»նե­րը այս ան­գամ ռու­սա­հայ գոր­ծա­րար Ռու­բէն Վար­դան­եա­նը եւ մե­զի յայտ­նի Վար­դան Գրի­գոր­եանն ու Նու­պար Աֆէեանն են: «Աւ­րո­րա»ն մր­ցա­նակ մըն է, որ կը տր­ուի մար­դա­սի­րա­կան ու մար­դու իրա­ւունք­նե­րու պաշտ­պա­նու­թեան ի շահ նուա­ճում­ներ ար­ձա­նագ­րած ան­հատ­նե­րու: «Աւ­րո­րա»ն ցե­ղաս­պա­նու­թեան մը զոհ դար­ձած ազ­գի մը կող­մէն օգ­նու­թեան գե­ղե­ցիկ նա­խա­ձեռ­նու­թիւն մըն է, որ­պէս­զի նման ոճիր­ներ տե­ղի չու­նե­նան այ­սօր: Փաս­տօ­րէն մեր կող­մէ շնոր­հա­կա­լու­թեան ձեւ մըն է, այն աջակ­ցու­թեան, որ մենք ու­նե­ցանք խղ­ճա­միտ ու բա­րի կամ­քի տէր եղող մարդ­կու­թեան հատ­ուա­ծին կող­մէ օր­հա­սա­կան  մեր օրե­րուն: Այս մէ­կը իր մէ­ջը քրիս­տո­ն­է­ա­կան պատ­գամ մըն ալ ու­նի ու զօ­րա­ւոր եւ գե­ղե­ցիկ նա­խա­ձեռ­նու­թիւն մըն է հա­մաշ­խար­հա­յին հան­րու­թեան դի­մաց, որ ցոյց կու տայ թէ ի՛նչ տե­սա­կի ար­ժէք­ներ կրող ազգ մըն ենք:  Այս ծրա­գի­րին մէջ ներգր­աւուած են Ճորճ Քլու­նին, Նո­պել­եան գրա­կա­նու­թեան մր­ցա­նա­կի դափ­նե­կիր Էլի Վի­զէ­լը (մա­հա­ցած 2016-ին), Նո­պել­եան խա­ղա­ղու­թեան մր­ցա­նա­կի դափ­նե­կի­րու­հի Լէյ­մա Կպո­վէն եւ ու­րիշ­ներ, հան­գա­մանք մը, որ ատոր կու տայ հա­մաշ­խար­հա­յին զօ­րա­ւոր հն­չե­ղու­թիւն:  Բա­ցի «Աւ­րո­րա»էն, Վար­դան­եան մի­ջազ­գա­յին հա­մա-  լ­սա­րան մըն ալ հիմ­նած է Դի­լի­ջա­նի  մէջ: Այս բո­լո­րը ցոյց կու տան, որ Վար­դան­եան հե­ռուն նա­յող ու լայ­նա­ծա­ւալ մտա­ծո­ղու­թիւն ու­նե­ցող մարդ մըն է:

Վե­րա­դառ­նա­լով «Խոս­տում»ին, յոյս ու­նինք որ նման իրա­գոր­ծում մը իր շա­րու­նա­կու­թիւնը պի­տի ու­նե­նայ: Մենք քա­նի մը պիլի­ո­նա­տէ­րներ ու­նինք Ռուս­իոյ մէջ, մեծ թիւով միլի­ո­նա­տէ­րներ ու­նինք աշ­խար­հի չորս կող­մե­րը: Ոչ մէ­կը կր­նայ ըսել թէ նիւ­թա­կան մի­ջոց­նե­րու պա­կա­սը ու­նինք յա­ջորդ ծրա­գիր­նե­րը իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար: Հար­ցը ճիշդ ձե­ւե­րը ու ան­ձե­րը գտ­նե­լու մէջ է: Ետ­քը, Հո­լի­վու­տի շր­ջա­նին մօտ մեծ ու զօ­րա­ւոր գա­ղութ մը ու­նինք եւ հա­ւա­նա­բար կա­պեր ու ծա­նօ­թու­թիւն­ներ ալ կան, ու կր­նանք աշ­խա­տիլ որ ցե­ղաս­պա­նու­թեան նիւ­թը եկամ­տա­բեր դառ­նայ Հո­լի­վու­տին հա­մար: Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը շատ նիւ­թեր կր­նայ մա­տա­կա­րա­րել Հո­լի­վու­տի հա­մար. Թալ­եա­թի սպան­նու­թիւնն ու Թեհ­լիր­եա­նի դա­տա­վա­րու­թիւնը, Մու­սա Լե­րան Քա­ռա­սուն Օրե­րը, Կո­մի­տաս Վար­դա­պե­տին պատ­մու­թիւնը, Վա­նի ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թիւնը, Աւ­րո­րա Մար­տի­կան­եա­նին պատ­մու­թիւնը… եւ այլն: Անհ­րա­ժեշտ է որ գիտ­նանք, թէ ինչ­պէս պէտք է աշ­խա­տիլ մի­ջազ­գա­յին մա­կար­դա­կի վրայ: Հին ձե­ւե­րը, որոնց վարժ­ուած ենք, չեն կր­նար յա­ջո­ղիլ, եթէ կ՛ու­զենք որ աշ­խար­հը մե­զի լսէ: Եթէ «Խոս­տու­մը» շատ կա­րե­ւոր քայլ մըն է, բայց ոչ բա­ւա­րար որ ցն­ցէ աշ­խար­հը, ապա յա­ջորդ մեր քայ­լը պէ՛տք է այդ մէ­կը իրա­կա­նացնէ:

Վեր­ջաց­նե­լու հա­մար կ՛ու­զեմ յի­շեց­նել որ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րը ծա­նօթ են ցե­ղաս­պա­նու­թեան: Մեր վերջ­նա­կան նպա­տա­կը այն է, որ Թուրք­ի­ան ըն­դու­նի ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը, հա­տու­ցէ վնաս­նե­րը ու կա­մայ  թէ ակա­մայ վե­րա­դարձ­նէ մեր հո­ղե­րը: Մենք այս ուղ­ղու­թեամբ ալ կ՛աշ­խա­տինք, չնա­յած այն բա­նին որ քա­ղա­քա­կան եւ իրա­ւա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րու ար­դիւ­նա­ւո­րու­մը կր­նան եր­կար ժա­մա­նա­կի կա­րօ­տիլ, որով­հետեւ ատոնք ոչ թէ միայն մեզ­մէ կա­խում ու­նին, այլ նա­եւ հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թե­նէն: Կը հա­ւա­տամ որ այն օրը պի­տի գայ, երբ իրա­տե­սա­կան պի­տի ըլ­լայ մեր գե­րա­գոյն նպա­տակ­նե­րուն իրա­գոր­ծու­մը, մա­նա­ւանդ եթէ նկա­տի առ­նենք թէ ի՛նչ տե­ղի կ՛ու­նե­նայ այ­սօր Մի­ջին Արե­ւել­քի ու Թուրք­իոյ մէջ, նա­եւ քիւր­տե­րուն հետ: Մինչ այդ մենք կր­նանք շա­րու­նա­կել աշ­խա­տիլ հա­մաշ­խար­հա­յին հա­սա­րա­կու­թեան աջակ­ցու­թիւնը շա­հե­լու ուղ­ղու­թեամբ, որով­հետեւ այդ մէ­կը կր­նանք ընել մեր կամ մեր բա­րե­կամ­նե­րուն ու բա­րի կամ­քի տէր ան­հատ­նե­րուն մի­ջո­ցով: Այս­պի­սով աւե­լի ճն­շում կր­նանք բա­նեց­նել քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րուն ու որո­շում­ներ առ­նող­նե­րուն վրայ, որ­պէս­զի արա­գաց­նենք մե­զի ի նպաստ քա­ղա­քա­կա­նու­թեան յա­ռա­ջա­ցու­մը ու ատոր ազ­դե­ցու­թիւնը գետ­նին վրայ, եւ կամ քո­նէ կա­րե­լի եղա­ծին չափ պտուղ­ներ քա­ղենք եր­բ որ պատ­մա­կան պա­հը գայ ու պի­տի՛ գայ:

«Կա՛նք, պի­տի լի­նենք ու դե՛ռ շա­տա­նանք»… Պա­րոյր Սե­ւակ:

Պետրոս Քհնյ. Շիթիլեան

Share.

About Author

Leave A Reply